{"id":889,"date":"2022-03-21T15:11:47","date_gmt":"2022-03-21T15:11:47","guid":{"rendered":"http:\/\/stmbus.pl\/?p=889"},"modified":"2022-03-21T15:48:28","modified_gmt":"2022-03-21T15:48:28","slug":"autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/","title":{"rendered":"Autobusy elektryczne &#8211; cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru"},"content":{"rendered":"<h3 class=\"reader-text-block__heading2\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Dyskusja w przestrzeni publicznej na temat zastosowania alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 zasilania w\u00a0transporcie zbiorowym jest od d\u0142u\u017cszego czasu \u017cywa i momentami bardzo intensywna.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Mo\u017cna zaobserwowa\u0107\u00a0siln\u0105 biegunowo\u015b\u0107 w samym podej\u015bciu jak i opiniach. Wy\u0142ania si\u0119 z\u00a0nich obraz:<\/p>\n<ul>\n<li>Zwolennik\u00f3w pojazd\u00f3w zasilanych gazem, \u2013 jako po\u015brednia alternatywa;<\/li>\n<li>Entuzjast\u00f3w elektromobilno\u015bci \u2013 pojazd\u00f3w elektrycznych;<\/li>\n<li>Zwolennik\u00f3w pojazd\u00f3w z nap\u0119dem wodorowym, \u2013 jako docelowa forma pojazd\u00f3w ekologicznych;<\/li>\n<li>Cichych zwolennik\u00f3w silnik\u00f3w spalinowych \u2013 wykorzystania sprawdzonej technologii i\u00a0dost\u0119pnych zasob\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Celem niniejszej serii artyku\u0142\u00f3w nie b\u0119dzie jednak pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie:\u00a0<em>kt\u00f3re rozwi\u0105zanie jest najlepsze<\/em>. Skupimy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na opisie dotychczasowych praktyk eksploatacyjnych autobus\u00f3w miejskich, oraz podstawowej wiedzy z zakresu nap\u0119du bateryjnego. Uwa\u017camy, \u017ce to b\u0119dzie dobry pocz\u0105tek do analizy taboru elektrycznego.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">W cz\u0119\u015bci pierwszej przyjrzymy si\u0119 wyzwaniom konstrukcyjnym, przed kt\u00f3rymi staj\u0105 projektanci autobus\u00f3w. Z racji poruszonej tematyki, w niniejszym artykule nacisk zostanie po\u0142o\u017cony na dotychczasowe konstrukcje, przez co dok\u0142adnie poznamy z jakimi problemami musz\u0105 sobie radzi\u0107 konstruktorzy autobus\u00f3w.<\/p>\n<h3 class=\"reader-text-block__heading2\"><strong>Autobusy miejskie \u2013 milowe kroki<\/strong><\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">W najnowszej historii autobus\u00f3w miejskich nast\u0105pi\u0142y trzy g\u0142\u00f3wne zmiany, kt\u00f3re istotnie wp\u0142yn\u0119\u0142y i zmieni\u0142y spos\u00f3b wyboru, eksploatacji i ca\u0142o\u015bciowego pojmowania zagadnienia cyklu \u017cycia pojazd\u00f3w:<\/p>\n<ul>\n<li>Wprowadzenie autobus\u00f3w ca\u0142kowicie nisko-pod\u0142ogowych, kt\u00f3rych specyfiki: konstrukcyjna i ruchowa znacz\u0105co wp\u0142ywaj\u0105 na u\u017cytkowanie pojazd\u00f3w;<\/li>\n<li>Standard wyposa\u017cenia w klimatyzacj\u0119 ca\u0142o-pojazdow\u0105, kt\u00f3ra odpowiada za odbi\u00f3r 20% mocy silnika, co wp\u0142ywa na podwy\u017cszone zu\u017cycie paliwa;<\/li>\n<li>Wprowadzenie restrykcyjnych norm dla spalin, kt\u00f3re wymusi\u0142y zastosowanie dodatkowych podzespo\u0142\u00f3w, takich jak: egr, DOC, DPF; a tak\u017ce recyrkulacj\u0119 spalin oraz dodatkowy czynnik roboczy pod postaci\u0105 p\u0142ynu ad blue.<\/li>\n<\/ul>\n<h3 class=\"reader-text-block__heading2\"><strong>Rozdzia\u0142 I \u2013 Autobusy nisko-pod\u0142ogowe<\/strong><\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Spos\u00f3b umiejscowienia silnika spalinowego oraz rodzaj zastosowanego mostu nap\u0119dowego od zawsze determinowa\u0142y konstrukcj\u0119 pojazdu. Podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na wysoko\u015b\u0107 pod\u0142ogi pojazdu prezentuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Pojazd wysoko-pod\u0142ogowy<\/strong>\u00a0\u2013 wej\u015bcie do pojazdu poprzedzaj\u0105 stopnie poprzeczne, a\u00a0wysoko\u015b\u0107 pod\u0142ogi znajduje si\u0119 powy\u017cej 760 mm ponad poziom jezdni.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Jeszcze do nie tak dawno, najliczniejszym przedstawicielem tej serii by\u0142 obiekt w\u0119gierskiej my\u015bli technicznej \u2013 Ikarus. Silnik RABA-MAN umiejscowiony centralnie pod pod\u0142og\u0105 pojazdu, wymusza\u0142 zastosowanie konstrukcji wysoko-pod\u0142ogowej. Dwa du\u017ce schody strzeg\u0142y \u201ez\u0142owrogo\u201d wej\u015bcia do pojazdu, w kt\u00f3rym pod\u0142oga znajdowa\u0142a si\u0119 na &#8211; jak na dzisiejsze czasy niebotycznej, wysoko\u015bci ponad 900 mm!<\/p>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember771\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQEyzYo2uTUujA\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1647868367202?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=MSUV8m3x4Gurvo-pBuOp_UcAokV_OS51bAHGUorMG6I\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><em>Ikarus 280.26, CC BY-SA 2.0 by<\/em><em>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129661548@N06\/\">Janusz Jakubowski<\/a><\/em><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">W tego typu konstrukcji nie ma przeciwwskaza\u0144 by zastosowa\u0107 klasyczny most nap\u0119dowy \u2013 do zastosowania zar\u00f3wno w ruchu miejskim jak i poza miejskim (w zale\u017cno\u015bci od prze\u0142o\u017cenia, o kt\u00f3rym w dalszej cz\u0119\u015bci).<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Pojazd \u015brednio-pod\u0142ogowy<\/strong>\u00a0\u2013 wej\u015bcie do pojazdu poprzedzone jest stopniami poprzecznymi, lecz wysoko\u015b\u0107 pod\u0142ogi znajduje si\u0119 w przedziale mi\u0119dzy 360-750 mm.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Ju\u017c w 1975 roku na licencji i w zmodernizowanej wersji Francuskiego Berlieta PR100 na Polskie ulice wyjecha\u0142\u00a0<strong>Jelcz-Berliet PR110U<\/strong>\u00a0(<em>U<\/em>\u00a0\u2013\u00a0<em>Urbain<\/em>,\u00a0fr.\u00a0<em>miejski<\/em>). Pierwowz\u00f3r oryginalnie posiada\u0142 dwie pary drzwi na d\u0142ugo\u015bci 11 i 23 metra. Polscy in\u017cynierowie z\u00a0zak\u0142adu w Jelczu Laskowicach wyd\u0142u\u017cyli konstrukcj\u0119 o dodatkowe 500 mm, montuj\u0105c jednocze\u015bnie dodatkow\u0105 trzeci\u0105 par\u0119 drzwi. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej mia\u0142o okaza\u0107, by\u0142 to pocz\u0105tek jednej z najwi\u0119kszych bol\u0105czek tego modelu. Do dzi\u015b wiele os\u00f3b pieszczotliwie nazywa te pojazdy \u201ebananami\u201d.<\/p>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember772\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQHjeL3-QlRGAA\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1647868587632?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=n8ZfTBobVG6Msmhc-UGg8Dq-xPWs1vQf7W0MWvy87_0\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00a0<em>Jelcz M11, CC BY-SA 2.0 by<\/em><em>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129661548@N06\/\">Janusz Jakubowski<\/a><\/em><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Silnik WSK Mielec SW680 na licencji angielskiej Leylanda umiejscowiony by\u0142 poprzecznie na tylnym zwisie, dzi\u0119ki czemu osi\u0105gni\u0119to obni\u017cenie wysoko\u015bci pod\u0142ogi do warto\u015bci: 642\u00a0mm (1 drzwi), 712 mm (2 drzwi), 957 mm (3 drzwi) &#8211; odpowiednio o 300 i\u00a0200 mm mniej w stosunku do prezentowanego wy\u017cej Ikarusa, co stanowi\u0142o bardzo du\u017c\u0105 r\u00f3wnic\u0119.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Niestety zwi\u0119kszenie d\u0142ugo\u015bci nadwozia, umiejscowienie silnika oraz niepor\u00f3wnywalnie ci\u0119\u017csze warunki eksploatacji i obci\u0105\u017cenia, wynikaj\u0105ce z ilo\u015bci pasa\u017cer\u00f3w w Polsce, spowodowa\u0142y p\u0119kanie konstrukcji kratownicy. Do ko\u0144ca eksploatacji tych pojazd\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 zlikwidowa\u0107 utraty sztywno\u015bci nadwozia, co w konsekwencji prowadzi\u0142o do jej deformacji oraz p\u0119kni\u0119\u0107.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Pojazdy nisko-pod\u0142ogowe<\/strong>\u00a0\u2013 wej\u015bcie do pojazdu nie jest poprzedzone stopniami poprzecznymi, a pod\u0142oga znajduje si\u0119 na wysoko\u015bci nie wi\u0119kszej ni\u017c 350 mm.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Konstrukcje te znane s\u0105 wszystkim pasa\u017cerom z dzisiejszych wsi, miast i miasteczek. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce pojazdy nisko-pod\u0142ogowe nie s\u0105 zaprojektowane na ka\u017cde warunki eksploatacyjne. W jednym z\u00a0<a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/pulse\/cykl-%C5%BCycia-pojazdu-w-transporcie-zbiorowym-czy-pojazdy-szymon-bartu%C5%9B\/\">poprzednich artyku\u0142\u00f3w<\/a>\u00a0problem ten zosta\u0142 przedstawiony na bazie konkretnych modeli w procesie rozwoju konstrukcji.<\/p>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember773\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQEPDZjZapFWZQ\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1647868759647?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=79czXgtZK1pT14Q5Lr9eU9TZYwjg_2w98f44Op6llDw\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><em>Solaris Urbino 15, CC BY-SA 2.0 by<\/em><em>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129661548@N06\/\">Janusz Jakubowski<\/a><\/em><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><strong>Dob\u00f3r konstrukcji pojazdu niskopod\u0142ogowego \u2013 technika i u\u017cyteczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Autobus miejski niskopod\u0142ogowy zosta\u0142 zaprojektowany i stworzony do warunk\u00f3w miejskich:<\/p>\n<ul>\n<li>Niskiej pr\u0119dko\u015bci eksploatacyjnej (w okolicach 20 km\/h);<\/li>\n<li>Du\u017cej ilo\u015bci zatrzyma\u0144 i start\u00f3w wynikaj\u0105cych z sygnalizacji, kongestii, g\u0119stej sieci przystank\u00f3w;<\/li>\n<li>Du\u017cych potok\u00f3w pasa\u017cerskich, w wi\u0119kszo\u015bci na miejscach stoj\u0105cych;<\/li>\n<li>Podr\u00f3\u017cy na kr\u00f3tkich dystansach;<\/li>\n<li>Podr\u00f3\u017cy w kr\u00f3tkim czasie;<\/li>\n<li>Skrajnych warunk\u00f3w pracy podzespo\u0142\u00f3w wynikaj\u0105cych z obci\u0105\u017cenia i niekorzystnych warunk\u00f3w pracy oraz atmosferycznych.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Jak wygl\u0105da u\u017cytkowanie autobusu ca\u0142kowicie niskopod\u0142ogowego poza miastem?<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Uk\u0142ad nap\u0119dowy<\/strong>\u00a0\u2013 most portalowy (nazwa od budowy ze skrajnych portali zawieraj\u0105cych mechanizmy przeniesienia nap\u0119du, co pozwala na zastosowanie w ca\u0142o\u015bci niskopod\u0142ogowej konstrukcji pojazdu).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember774\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQHvggJfTGsNLQ\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1647869151825?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=hL311aorLbls78UhjfCrDfnASCTRQabu26m9uqSAlUQ\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><em>O\u015b portalowa &#8211; \u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0<\/em><em><a href=\"https:\/\/truckfocus.pl\/specjalne\/36674\/osie-portalowe-zf-zastosowanie-nowoczesnych-konstrukcjach-autobusow-niskopodlogowych\">Track Focus<\/a><\/em><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Na powy\u017cszym zdj\u0119ciu mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, i\u017c przestrze\u0144 mi\u0119dzy ruchomymi cz\u0119\u015bciami nap\u0119dowymi (obudowa mostu) jest p\u0142aska. Na obu ko\u0144cach znajduj\u0105 si\u0119 p\u00f3\u0142osie (elementy o\u00a0kszta\u0142cie walca z z\u0119batk\u0105) zapewniaj\u0105ce mechaniczne po\u0142\u0105czenie ko\u0142a z elementami mostu nap\u0119dowego. W lewej cz\u0119\u015bci mamy tzw. g\u0142\u00f3wk\u0119 mostu, kt\u00f3ra odpowiada za po\u0142\u0105czenie mechaniczne element\u00f3w mostu nap\u0119dowego ze skrzyni\u0105 bieg\u00f3w i silnikiem. Przesuni\u0119cie g\u0142\u00f3wki mostu wyposa\u017conej w podw\u00f3jne \u0142o\u017cysko oraz rozmieszczenie pozosta\u0142ych element\u00f3w z\u0119batych zapewnia, i\u017c autobus mo\u017ce by\u0107 niskopod\u0142ogowy. Dok\u0142adny opis osi portalowej mo\u017cna znale\u017a\u0107\u00a0<a href=\"https:\/\/truckfocus.pl\/specjalne\/36674\/osie-portalowe-zf-zastosowanie-nowoczesnych-konstrukcjach-autobusow-niskopodlogowych\">tu<\/a>.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Niezale\u017cnie czy mamy styczno\u015b\u0107 z klasycznym czy portalowym mostem, kluczowym elementem jest prze\u0142o\u017cenie (stosunek ilo\u015bci z\u0119b\u00f3w na kole talerzowym i wa\u0142ku atakuj\u0105cym). W praktyce przek\u0142ada to si\u0119 na stosunek pr\u0119dko\u015bci pojazdu do obrot\u00f3w silnika. Pospolicie m\u00f3wi si\u0119 wtedy, i\u017c mamy do czynienia z\u00a0wolnym (eksploatacja poza miejska) lub szybkim (eksploatacja miejska) mo\u015bcie nap\u0119dowym.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Oczywi\u015bcie uk\u0142ad nap\u0119dowy to nie tylko most, to tak\u017ce silnik i jego osprz\u0119t. Uk\u0142ady oczyszczania spalin zdecydowanie lepiej sprawuj\u0105 si\u0119 w ruchu mieszanym lub pozamiejskim ze wzgl\u0119du na wy\u017csze temperatury i ci\u015bnienia panuj\u0105ce w silniku, co wp\u0142ywa na rzadsz\u0105 konieczno\u015b\u0107 stacjonarnego dopalenia zanieczyszcze\u0144 i mniejsz\u0105 awaryjno\u015b\u0107 uk\u0142adu.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Je\u017celi chodzi o sam silnik, to nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c kluczowymi elementami dla jego d\u0142ugiej i\u00a0bezproblemowej pracy jest smarowanie i temperatura. Zw\u0142aszcza ten drugi parametr w\u00a0ruchu pozamiejskim\/g\u00f3rzystym jest kluczowy, gdy\u017c autobusy miejskie nie s\u0105 do takich warunk\u00f3w z\u00a0automatu przystosowane, przez co nawet kilkuminutowa jazda pod du\u017cym obci\u0105\u017ceniem, z kompletem pasa\u017cer\u00f3w, za\u0142\u0105czon\u0105 klimatyzacj\u0105 klimatyzacj\u0105 i w terenie pag\u00f3rkowatym, bez zwr\u00f3cenia uwagi na kluczowe wska\u017aniki mo\u017ce si\u0119 sko\u0144czy\u0107 powa\u017cnymi konsekwencjami.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Skrzynia bieg\u00f3w<\/strong>\u00a0\u2013 ilo\u015b\u0107 bieg\u00f3w oraz odmienne prze\u0142o\u017cenia skutkuj\u0105 analogiczn\u0105 do mostu nap\u0119dowego zmian\u0105 stosunku obrot\u00f3w silnika do pr\u0119dko\u015bci pojazdu.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Szybka zmiana prze\u0142o\u017ce\u0144 przy niskich pr\u0119dko\u015bciach powoduje obni\u017cenie warto\u015bci obrot\u00f3w silnika i zarazem zmniejszenie zu\u017cycia paliwa. Inteligentne oprogramowanie skrzyni bieg\u00f3w, bior\u0105ce pod uwag\u0119 profil trasy i obci\u0105\u017cenie pojazdu, dopasowuje charakterystyk\u0119 zmiany prze\u0142o\u017ce\u0144. W skrzyniach produkcji Voith (Senso Top) oraz ZF (Topo Dyn) producent oraz serwis ma dodatkowo mo\u017cliwo\u015b\u0107 programowania i wyboru warunk\u00f3w pracy pojazdu. Mo\u017cna wybra\u0107 pomi\u0119dzy trybami:<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">a.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mocowym (g\u00f3rski) gdzie wykorzystywana jest maksymalna dost\u0119pna moc silnika, zapewniaj\u0105c zmian\u0119 bieg\u00f3w przy obrotach silnika na poziomie 1200 RPM i wy\u017cej, dostarczaj\u0105cych maksymaln\u0105 warto\u015b\u0107 momentu obrotowego w Nm na ka\u017cdym z prze\u0142o\u017ce\u0144.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">b.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Po\u015brednim \u2013 najbardziej uniwersalne i dopasowane do warunk\u00f3w miejskich, gdzie wykorzystywane s\u0105 opisane wcze\u015bniej algorytmy doboru mocy do obci\u0105\u017cenia czy ukszta\u0142towania terenu. Oczywi\u015bcie b\u0119dzie si\u0119 to wi\u0105za\u0142o z odczuciem, i\u017c pojazd jest s\u0142abszy &#8211; ma mniejsz\u0105 moc. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z tym, i\u017c biegi zmieniane s\u0105 przy mo\u017cliwie najni\u017cszych warto\u015bciach obrot\u00f3w np.\u00a01-&gt;2 1400 RPM, 2-&gt;3 1200 RPM, 3-&gt;4\u00a0800 RPM.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">c.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0P\u0142askim \u2013 z praktycznego punktu widzenia jest to tryb rzadko wykorzystywany, przez znacz\u0105ce ograniczenie mocy silnika. W przypadku wyst\u0119puj\u0105cych wzniesie\u0144, podjazd\u00f3w czy du\u017cego obci\u0105\u017cenia, spalanie mo\u017ce by\u0107 wy\u017csze ni\u017c w trybie po\u015brednim, przy niewystarczaj\u0105cych parametrach pracy uk\u0142adu nap\u0119dowego.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Oszcz\u0119dno\u015bci mo\u017cliwe do osi\u0105gni\u0119cia przez dobranie odpowiedniego trybu pracy skrzyni bieg\u00f3w to nawet do 10% warto\u015bci spalania.<\/p>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember775\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQG2LAwAaVVSrw\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1647869460825?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=_YVIgCJ-dY7hFYIFh7KTPP5edN3rAReMeWqrulAjQWU\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><em>Automatyczna skrzynia bieg\u00f3w ZF &#8211; \u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0<\/em><em><a href=\"https:\/\/truckfocus.pl\/specjalne\/42268\/automatyczne-skrzynie-biegow-zf-do-pojazdow-uzytkowych\">Track Focus<\/a><\/em><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Inteligentne oprogramowanie skrzyni bieg\u00f3w niejako samo wie, i\u017c podczas podjazdu pod wzniesienie, gdzie wymagana jest sta\u0142a warto\u015b\u0107 momentu obrotowego, nie mo\u017ce dokona\u0107 zmiany prze\u0142o\u017cenia na wy\u017csze, gdy\u017c spowodowa\u0142oby to utrat\u0119 momentu obrotowego, oraz dodatkowe obci\u0105\u017cenie element\u00f3w transmisji mocy (most, wa\u0142 nap\u0119dowy, wa\u0142ek wyj\u015bciowy skrzyni bieg\u00f3w przenosz\u0105cy moc) podczas ponownej redukcji biegu.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Trend rozwoju automatycznych przek\u0142adni idzie w kierunku zwi\u0119kszania ilo\u015bci prze\u0142o\u017ce\u0144 (nowy Voith 7 bieg\u00f3w, ZF \u2013 6 bieg\u00f3w). Obecnie najbardziej popularne skrzynie bieg\u00f3w Voith posiadaj\u0105 4 prze\u0142o\u017cenia, za\u015b ZF &#8211; 6 prze\u0142o\u017ce\u0144. Dla przypomnienia pocz\u0105tki automatycznych skrzy\u0144 bieg\u00f3w w pojazdach miejskich to maksimum 3 prze\u0142o\u017cenia. Oznacza\u0142o to du\u017cy kompromis pomi\u0119dzy ekonomi\u0105 (zu\u017cycie paliwa), pr\u0119dko\u015bci\u0105 maksymaln\u0105 i praktyczn\u0105 funkcjonalno\u015bci\u0105 dla kierowcy:<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">a.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Autobus typowo do miasta &#8211; szybka zmiana bieg\u00f3w (przy niskich obrotach silnika) skutkowa\u0142a, dobr\u0105 ekonomiczno\u015bci\u0105 i w miar\u0119 cich\u0105 prac\u0105 do pr\u0119dko\u015bci ok. 40-45 km\/h. Powy\u017cej tych pr\u0119dko\u015bci znacz\u0105co ros\u0142y obroty silnika, g\u0142o\u015bno\u015b\u0107 jednostki nap\u0119dowej i\u00a0ca\u0142ego uk\u0142adu nap\u0119dowego. Ros\u0142o r\u00f3wnie\u017c zu\u017cycie paliwa. Pami\u0119tajmy, i\u017c technika nie by\u0142a jeszcze rozwini\u0119ta jak dzi\u015b \u2013 silniki by\u0142y g\u0142o\u015bniejsze, a pojazdy s\u0142abiej wyciszone. Autobus w praktyce nie nadawa\u0142 si\u0119 na linie o du\u017cych odleg\u0142o\u015bciach mi\u0119dzy przystankami czy wyjazdy na linie poza-miejskie.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">b.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Autobus o charakterze mieszanym \u2013 d\u0142u\u017csza zmiana bieg\u00f3w, co oznacza\u0142o, i\u017c do zmiany prze\u0142o\u017cenia na wy\u017csze wymagana by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c we wcze\u015bniejszym przypadku pr\u0119dko\u015b\u0107. Autobus m\u00f3g\u0142 osi\u0105ga\u0107 wy\u017csze pr\u0119dko\u015bci, oraz lepsz\u0105 ekonomik\u0119 powy\u017cej pr\u0119dko\u015bci 50 km\/h. Oczywi\u015bcie poni\u017cej tych warto\u015bci, w ruchu typowo miejskim spala\u0142 on wi\u0119cej paliwa.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Poprzez zastosowanie obecnie skrzy\u0144 bieg\u00f3w o wi\u0119kszej ilo\u015bci prze\u0142o\u017ce\u0144 pojazdy s\u0105 zdecydowanie bardziej uniwersalne i u\u017cyteczne w szerokim zakresie pr\u0119dko\u015bci oraz warunkach eksploatacji.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Kluczowym elementem, na kt\u00f3ry nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, jest temperatura przek\u0142adni. Mie\u015bci si\u0119 ona w zakresie 110-115 stopni Celsiusa i ju\u017c niewielkie jej wahania powoduj\u0105 przej\u015bcie pojazdu w tryb ostrzegawczy. Ch\u0142odnica oleju o wymiarach \u015bredniej wielko\u015bci paczki pocztowej, nie jest w stanie wystarczaj\u0105co odprowadzi\u0107 ciep\u0142a z 22 litr\u00f3w oleju, gdy praca silnika wychodzi poza charakterystyk\u0119 miejsk\u0105, do kt\u00f3rej zosta\u0142 zaprojektowany.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Komfort podr\u00f3\u017cy<\/strong>\u00a0\u2013 autobus niskopod\u0142ogowy jest zaprojektowany do przenoszenia du\u017cych obci\u0105\u017ce\u0144 przy niskich pr\u0119dko\u015bciach, amortyzacja przy wy\u017cszych pr\u0119dko\u015bciach i\u00a0nawet \u015bredniej klasy drogach jest niewystarczaj\u0105ca. Ilo\u015b\u0107 i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 drga\u0144 ze strony uk\u0142adu nap\u0119dowego jest uci\u0105\u017cliwa zar\u00f3wno dla pasa\u017cer\u00f3w jak i dla kierowcy. Zastosowanie siedze\u0144 nieprofilowanych z niskim oparciem, r\u00f3wnie\u017c nie zach\u0119ca do d\u0142u\u017cszych podr\u00f3\u017cy.<\/li>\n<li><strong>Prowadzenie i trakcja<\/strong>\u00a0\u2013 mimo zastosowania zawieszenia niezale\u017cnego osi kierowanej oraz uk\u0142adu ECAS (pneumatyczne zarz\u0105dzanie zawieszeniem), oraz hydraulicznego lub elektrycznego uk\u0142adu wspomagania, powy\u017csze rozwi\u0105zania nie s\u0105 dostosowane do pr\u0119dko\u015bci pozamiejskich, powoduj\u0105c niestabilno\u015b\u0107 i nieprzewidywalno\u015b\u0107 pojazdu.<\/li>\n<li><strong>Konstrukcja\u00a0<\/strong>\u2013 na bardzo s\u0142abej, jako\u015bci drogach o licznych nier\u00f3wno\u015bciach pasa\u017cerowie cz\u0119sto skar\u017c\u0105 si\u0119 na brak amortyzacji, wstrz\u0105sy i wibracje. Konstrukcja autobusu miejskiego jest sztywna, tak by m\u00f3c przenosi\u0107 du\u017ce obci\u0105\u017cenia wynikaj\u0105ce np. z ilo\u015bci pasa\u017cer\u00f3w, co sprawia, \u017ce u\u017cywana w niew\u0142a\u015bciwych warunkach ulega szybszemu zu\u017cyciu \u2013 powstaj\u0105 p\u0119kni\u0119cia, post\u0119puje degradacja wyposa\u017cenia wn\u0119trza.<\/li>\n<li><strong>Bezpiecze\u0144stwo\u00a0<\/strong>\u2013 nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c pojazdy w wi\u0119kszo\u015bci czasu znajduj\u0105 si\u0119 w\u00a0ruchu. Gdy pr\u0119dko\u015b\u0107 poza obszarem zabudowanym wzrasta powy\u017cej znanych z\u00a0miasta 50 km\/h, ilo\u015b\u0107 pasa\u017cer\u00f3w stoj\u0105cych znacz\u0105co przewy\u017csza miejsca siedz\u0105ce, a\u00a0fotele nie posiadaj\u0105 podwy\u017cszonych opar\u0107, zag\u0142\u00f3wk\u00f3w i\u00a0pas\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, nale\u017cy zmierzy\u0107 si\u0119 ze skutkami ewentualnych zdarze\u0144 drogowych.<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Jak wida\u0107 na powy\u017cszym przyk\u0142adzie, dob\u00f3r odpowiedniej konstrukcji do wykonywanego zadania ma niebagatelne znaczenie w kontek\u015bcie zar\u00f3wno bezpiecze\u0144stwa, komfortu pasa\u017cer\u00f3w, lecz tak\u017ce eksploatacji, utrzymania i jej koszt\u00f3w w cyklu \u017cycia pojazdu. To w\u0142a\u015bnie cykl \u017cycia pojazdu w kontek\u015bcie doboru konstrukcji i zastosowanych technologii b\u0119dzie podstaw\u0105 do dalszych rozwa\u017ca\u0144.<\/p>\n<h3 class=\"reader-text-block__heading2\"><strong>Rozdzia\u0142 II \u2013 klimatyzacja ca\u0142o-pojazdowa i ogrzewanie<\/strong><\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Rozpoczynaj\u0105c bardzo szerokie zagadnienie utrzymania komfortu cieplnego w poje\u017adzie, nale\u017cy po raz kolejny wspomnie\u0107 i mocno zaakcentowa\u0107, i\u017c autobus transportu zbiorowego jest pojazdem u\u017cytkowym. Musi by\u0107 zaprojektowany, wykonany i przeznaczony do u\u017cytkowania na potrzeby \u015bwiadczenia us\u0142ug.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Konsekwencj\u0105 jest u\u017cytkowanie w skrajnych warunkach eksploatacyjnych.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ogrzewanie w poje\u017adzie<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Jednym z najwi\u0119kszych wyzwa\u0144 konstruktor\u00f3w pojazd\u00f3w sta\u0142o si\u0119 zapewnienie komfortu cieplnego dla pasa\u017cer\u00f3w oraz kierowcy pojazdu w kontek\u015bcie mi\u0119dzy innymi osi\u0105gania norm spalin.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Kto chocia\u017c raz podr\u00f3\u017cowa\u0142 w okresie zimowym przedstawianym autobusem marki Ikarus, wie co znaczy problem z ogrzewaniem \u2013 zamarzni\u0119te od \u015brodka szyby, czy brak ogrzewania w tylnej cz\u0119\u015bci pojazdu pocz\u0105wszy od przegubu. Wynika\u0142o to z prostego faktu, i\u017c silnik umieszczony by\u0142 w przedniej cz\u0119\u015bci pojazdu, a tylny cz\u0142on by\u0142 pozbawiony ca\u0142kowicie instalacji grzewczej pod postaci\u0105 np. konwektor\u00f3w czy nagrzewnic. W ramach ciekawostki nale\u017cy wskaza\u0107, i\u017c to w\u0142a\u015bnie kierowcy zawodowi byli obowi\u0105zkowo wyposa\u017ceni w roztw\u00f3r soli, kt\u00f3ry naniesiony na szyb\u0119 zapobiega\u0142 jej zamra\u017caniu.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Ogrzewanie dzia\u0142a do dzi\u015b na zasadzie wymiennika ciep\u0142a z ogrzanego wcze\u015bniej p\u0142ynu ch\u0142odniczego. Ciep\u0142o za pomoc\u0105 wentylatora jest uwalniane na zewn\u0105trz. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce do ogrzania du\u017cej kubatury pojazdu, ciep\u0142o z samego silnika nie wystarcza.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Ju\u017c w roku 1935 firma Webasto, od kt\u00f3rej nazwy powsta\u0142a zwyczajowe nazewnictwo ogrzewania dodatkowego w pojazdach stworzy\u0142a pierwsze dodatkowe urz\u0105dzenie grzewcze do pojazd\u00f3w. Zastosowanie go w autobusach by\u0142o kwesti\u0105 naturaln\u0105 w przypadku, w kt\u00f3rym warunki atmosferyczne (ujemna temperatura) powodowa\u0142a, i\u017c ilo\u015b\u0107 ciep\u0142a produkowana przez silnik spalinowy nie by\u0142a wystarczaj\u0105ca do ogrzania wn\u0119trza.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Ilo\u015b\u0107 ciep\u0142a produkowana przez silniki spalinowe w pojazdach u\u017cytkowych wraz z\u00a0rozwojem techniki systematycznie si\u0119 zmniejsza. Ma to zwi\u0105zek z popraw\u0105 sprawno\u015bci silnik\u00f3w spalinowych, gdzie energia nie jest niejako marnowana pod postaci\u0105 ciep\u0142a, lecz przekszta\u0142cana w co raz wi\u0119kszym stopniu na jej posta\u0107 mechaniczn\u0105, kt\u00f3ra dla u\u017cytkownika objawia si\u0119 jako moment obrotowy mierzony w Nm.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Du\u017cym odbiorc\u0105 ciep\u0142a w autobusie komunikacji publicznej jest r\u00f3wnie\u017c system oczyszczania spalin. Do czasu wprowadzenia normy spalin Euro 6 (normy zosta\u0142y om\u00f3wione szczeg\u00f3\u0142owo w kolejnym rozdziale) by\u0142o to w zasadzie kwesti\u0105 ma\u0142o zauwa\u017caln\u0105 i niemaj\u0105c\u0105 znacznego wp\u0142ywu na codzienn\u0105 eksploatacj\u0119. Norma spalin Euro 6 wprowadzi\u0142a niejako rewolucj\u0119.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Normy emisji spalin do niedawna by\u0142y mierzone i wyznaczane g\u0142\u00f3wnie w tzw. optymalnych warunkach pracy, gdy p\u0142yn ch\u0142odz\u0105cy mia\u0142 robocz\u0105 temperatur\u0119 ok. 80-90 stopni. Nie by\u0142o to tajemnic\u0105, i\u017c zimny silnika diesla nawet z najbardziej restrykcyjn\u0105 norm\u0105 spalin generowa\u0142 wi\u0119ksze ni\u017c dopuszczalne ilo\u015bci substancji szkodliwych. Dla poprawy tej sytuacji producenci silnik\u00f3w narzucili na producent\u00f3w autobus\u00f3w tzw. restrykcje temperaturowe. W\u00a0skr\u00f3cie polega\u0142o to na tym, i\u017c ciep\u0142o generowane przez zewn\u0119trzne urz\u0105dzenie grzewcze lub sam silnik jest w pierwszej kolejno\u015bci przeznaczane na ogrzanie ma\u0142ego obiegu p\u0142ynu (wewn\u0105trz silnika). Mia\u0142o to na celu jak najszybsze doprowadzenie silnika i uk\u0142adu oczyszczania spalin do pracy w optymalnym zakresie temperaturowym. W ten spos\u00f3b produkowane jest mniej zanieczyszcze\u0144 sta\u0142ych, pod postaci\u0105 osadzaj\u0105cej si\u0119 w kana\u0142ach wydechowych sadzy (produktu spalania lub niedopalonych cz\u0105stek). Mniej cz\u0105stek to tak\u017ce rzadsza konieczno\u015b\u0107 aktywnego (podczas jazdy) lub pasywnego (podczas postoju) dopalania filtra cz\u0105stek sta\u0142ych DPF. Oczywi\u015bcie do regeneracji filtra cz\u0105stek sta\u0142ych niezb\u0119dne jest podwy\u017cszenie temperatury spalin (nawet do 800 stopni), co wi\u0105\u017ce si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 zadania wy\u017cszej dawki paliwa (z dost\u0119pnych 6 wtryskiwaczy lub dodatkowego tylko dla DPF).<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Wy\u017csza sprawno\u015b\u0107 nowoczesnych silnik\u00f3w diesla oraz zapotrzebowanie na ciep\u0142o powoduje, i\u017c powstaje wyra\u017any deficyt energii konieczniej do ogrzania wn\u0119trza pojazdu. W\u00a0tym w\u0142a\u015bnie celu istotn\u0105 rol\u0119 w nowoczesnych pojazdach spe\u0142nia piec ogrzewania dodatkowego (np. Webasto, Spheros). W wyniku spalania paliwa, jakim mo\u017ce by\u0107 np. olej nap\u0119dowy, olej opa\u0142owy lub CNG, dochodzi do ogrzania p\u0142ynu ch\u0142odz\u0105cego, przep\u0142ywaj\u0105cego nad komor\u0105 spalania w p\u0142aszczu wodnym. Przyk\u0142adowa moc ogrzewania dodatkowego to dla autobusu przegubowego 35 kW, co stanowi oko\u0142o po\u0142ow\u0119 warto\u015bci mocy ogrzewania ca\u0142ego pojazdu. Dzi\u0119ki zastosowaniu dodatkowego \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a, mo\u017cliwe jest szybsze osi\u0105gni\u0119cie po\u017c\u0105danych parametr\u00f3w pracy silnika (mniejsza emisja i mniejsze spalanie), oraz zapewnienie komfortu termicznego we wn\u0119trzu pojazdu. W praktyce oznacza to, i\u017c poni\u017cej temperatury +3 stopnie Celsiusza u\u017cycie ogrzewania dodatkowego staje si\u0119 koniecznym zabiegiem.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Praktycznie zapomnianym elementem kultury technicznej obs\u0142ugi pojazd\u00f3w sta\u0142o si\u0119 dzi\u015b wykorzystanie ogrzewania dodatkowego do wyd\u0142u\u017cenia \u017cywotno\u015bci jednostki nap\u0119dowej. Niska temperatura zewn\u0119trzna powoduje zmniejszenie p\u0142ynno\u015bci oleju, co prowadzi do zwi\u0119kszonego tarcia element\u00f3w metalowych. Uruchomienie ogrzewania dodatkowego przed uruchomieniem jednostki nap\u0119dowej powoduje, i\u017c olej szybciej dociera do wszystkich element\u00f3w wymagaj\u0105cych smarowania, zmniejszaj\u0105c opory wewn\u0119trzne i spowodowane nimi przyspieszone \u015bcieranie element\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">To tyle, je\u015bli chodzi o kwestie techniczne, nale\u017cy jeszcze kr\u00f3tko wspomnie\u0107, i\u017c r\u00f3wnie\u017c wymagania zarz\u0105dc\u00f3w transportu\/operator\u00f3w\/przewo\u017anik\u00f3w maj\u0105 znacz\u0105cy wp\u0142yw na sprawno\u015b\u0107\/wydajno\u015b\u0107 i u\u017cytkowanie systemu ogrzewania w poje\u017adzie. Coraz cz\u0119\u015bciej poszczeg\u00f3lne komunikacje miejskie w parametrach us\u0142ug przewozowych maj\u0105 zapisane warto\u015bci progowe dla w\u0142\u0105czenia\/wy\u0142\u0105czenia systemu ogrzewania oraz warto\u015bci temperatury, jakie powinny panowa\u0107 we wn\u0119trzu pojazdu w zale\u017cno\u015bci od temperatury zewn\u0119trznej.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Klimatyzacja przedzia\u0142u pasa\u017cerskiego i kabiny kierowcy\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Klimatyzacja przedzia\u0142u pasa\u017cerskiego w pojazdach komunikacji miejskiej jest standardem w Polsce od stosunkowo niedawna. Dla przyk\u0142adu w Krakowie pierwsze pojazdy z\u00a0klimatyzacj\u0105 ca\u0142o-pojazdow\u0105 pojawi\u0142y si\u0119 w roku 2008. Od tego czasu ewoluowa\u0142o podej\u015bcie pasa\u017cer\u00f3w, zlecaj\u0105cych us\u0142ug\u0119 i wykonawc\u00f3w odpowiedzialnych mi\u0119dzy innymi za regularny serwis.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Budowa oraz eksploatacja z punktu widzenia serwisowego uk\u0142adu klimatyzacji ca\u0142o-pojazdowej zosta\u0142a opisana w artykule\u00a0<a href=\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2019\/12\/17\/gra-w-cieplo-zimno\/\">\u201eGra w ciep\u0142o zimno\u201d<\/a><\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Na przestrzeni lat eksploatacji \u2013 r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na zmieniaj\u0105cy si\u0119 klimat, dokona\u0142a si\u0119 transformacja typu montowanej w pojazdach klimatyzacji. Obecnie pod wzgl\u0119dem zapotrzebowania na moc, stosowane rozwi\u0105zania nale\u017c\u0105 do kategorii \u015br\u00f3dziemnomorskich. Wym\u00f3g tak wysokiej mocy przeznaczonej na ch\u0142odzenie wn\u0119trza, skutkuje du\u017cym obci\u0105\u017ceniem silnika spalinowego oraz uk\u0142adu zasilania energi\u0105 elektryczn\u0105. Kompresor klimatyzacji ma bowiem bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie paskowe z ko\u0142em pasowym transmisji mocy z silnika.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00a0To w\u0142a\u015bnie okres zimowy oraz letni odpowiadaj\u0105 za szczyty ilo\u015bci wymian akumulator\u00f3w rozruchowych w pojazdach, ze wzgl\u0119du na znacz\u0105cy wzrost zapotrzebowania na energi\u0119 i pogorszenie bilansu energetycznego (stosunek ilo\u015bci produkowanej i wykorzystanej energii). Opr\u00f3cz mechanicznego kompresora klimatyzacji, w budowie opartego na uk\u0142adzie t\u0142okowym do pozosta\u0142ych element\u00f3w niezb\u0119dne jest wykorzystanie energii elektrycznej (dmuchawy, silniki, sterowanie). Serce uk\u0142adu klimatyzacji &#8211; jakim jest kompresor, odpowiada za odbi\u00f3r nawet 20% mocy generowanej przez silnik spalinowy. Obci\u0105\u017cenie te nie pozostaje bez wp\u0142ywu na zwi\u0119kszenie zapotrzebowania na paliwo, kt\u00f3re przy \u015brednim spalaniu na poziomie 50 litr\u00f3w, na obs\u0142ug\u0119 samego systemu klimatyzacji zu\u017cywa od 20\u00a0% do 60\u00a0% spalanego paliwa!<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Sprawna i bezpieczna klimatyzacja to czynniki le\u017c\u0105ce zar\u00f3wno po stronie producenta pojazdu, kt\u00f3ry odpowiada za zabudow\u0119 i dystrybucj\u0119 zimnego powietrza w ca\u0142ym poje\u017adzie, jak i serwisu zapewniaj\u0105cego jej bie\u017c\u0105ce utrzymanie.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Niebagatelne znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c zachowanie odbiorc\u00f3w us\u0142ugi, jakim s\u0105 pasa\u017cerowie. Dziennie z komunikacji miejskiej w Krakowie korzysta oko\u0142o 1 milion os\u00f3b, a ka\u017cda z nich ma inne odczucie komfortu termicznego. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c przy du\u017cej wymianie pasa\u017cerskiej w cyklu miejskim, mieszanie si\u0119 powietrza ch\u0142odnego wewn\u0105trz i ciep\u0142ego z zewn\u0105trz jest bardzo du\u017ce. Dodatkowe otwarcie okien w poje\u017adzie powoduje, i\u017c sprawno\u015b\u0107 uk\u0142adu ch\u0142odz\u0105cego wn\u0119trze pojazdu maleje.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Osoby zarz\u0105dzaj\u0105ce transportem i odpowiedzialne za konfiguracje zamawianych pojazd\u00f3w cz\u0119sto pomijaj\u0105 lub bagatelizuj\u0105 kolejny wa\u017cny fakt w systemie klimatyzacji. Jest to klimatyzacja kabiny kierowcy. W wersji zintegrowanej klimatyzacji kabiny kierowcy i\u00a0przedzia\u0142u pasa\u017cerskiego nie ma mo\u017cliwo\u015bci za\u0142\u0105czenia osobno wymienionych stref. Du\u017ce przeszklenie wok\u00f3\u0142 kierowcy powoduje, i\u017c dociera do niego znaczna ilo\u015b\u0107 promieni s\u0142onecznych, co w po\u0142\u0105czeniu ze zintegrowan\u0105 klimatyzacj\u0105 powoduje, i\u017c pomimo maksymalnej wydajno\u015bci, temperatura w kabinie mo\u017ce wynosi\u0107 nawet oko\u0142o 40 stopni celciusza! Rozwi\u0105zaniem tej sytuacji jest monta\u017c osobnego urz\u0105dzenia ch\u0142odz\u0105cego dla kabiny kierowcy, dzia\u0142aj\u0105cego niezale\u017cnie, kt\u00f3re b\u0119dzie posiada\u0107 zawsze lepsz\u0105 wydajno\u015b\u0107 i\u00a0skuteczno\u015b\u0107 dla osoby, kt\u00f3ra sp\u0119dza na stanowisku pracy nawet 10 godzin dziennie.<\/p>\n<h3 class=\"reader-text-block__heading2\"><strong>Rozdzia\u0142 III \u2013 Restrykcyjne normy spalania<\/strong><\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Silnik o zap\u0142onie samoczynnym od daty jego zaprojektowania w 1892 r. i budowy w 1897\u00a0r. przez Rudolfa Diesla jest do dzi\u015b podstaw\u0105 pojazd\u00f3w u\u017cytkowych. Najwa\u017cniejsz\u0105 jego cech\u0105 jest brak zewn\u0119trznego \u017ar\u00f3d\u0142a zap\u0142onu, tj. \u015bwiec zap\u0142onowych w komorze spalania, co wymusza konieczno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia wysokiego stopnia spr\u0119\u017cania mieszanki w celu jej samozap\u0142onu.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Pocz\u0105tek lat 90tych XX wieku w Polsce przyni\u00f3s\u0142 pierwsze pojazdy Jelcza\u0144skich zak\u0142ad\u00f3w z silnikiem wysokopr\u0119\u017cnym o normie spalania Euro 1, kt\u00f3ra nak\u0142ada\u0142a obowi\u0105zek monta\u017cu reduktora katalitycznego spalin, czyli popularnego katalizatora.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Od tej pory prosta konstrukcja silnika wysokopr\u0119\u017cnego stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej z\u0142o\u017cona, co skutkowa\u0142o podwy\u017cszeniem koszt\u00f3w zakupu pojazd\u00f3w, zwi\u0119kszeniem ich awaryjno\u015bci, oraz konieczno\u015bci\u0105 intensywnego szkolenia kadr obs\u0142ugi mechanicznej, a tak\u017ce outsourcingu cz\u0119\u015bci czynno\u015bci serwisowych. Wraz z kolejnymi czujnikami i zaawansowan\u0105 elektronik\u0105, autobusy nie mog\u0142y ju\u017c by\u0107 serwisowane wy\u0142\u0105cznie przez mechanik\u00f3w z\u00a0m\u0142otkiem i zestawem kluczy \u2013 potrzebni byli fachowcy z wiedz\u0105 z zakresu elektroniki czy obs\u0142ugi komputer\u00f3w diagnostycznych.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ekologiczne normy spalania Euro w stosunku do pojazd\u00f3w u\u017cytkowych w tym autobus\u00f3w.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Europejskie normy spalania na przestrzeni lat wprowadza\u0142y coraz wy\u017csze wymagania dotycz\u0105ce emisji nast\u0119puj\u0105cych zwi\u0105zk\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych negatywnie na organizmy \u017cywe i\u00a0\u015brodowisko:<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0W\u0119glowodor\u00f3w (HC);<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Tlenk\u00f3w azotu (NOx);<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Tlenk\u00f3w w\u0119gla;<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Cz\u0105stek sta\u0142ych.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Na przestrzeni lat normy spalania kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><span class=\"tvm__text--legacy-publishing-emphasis\">EURO 0<\/span><\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona u progu lat. 90 tych.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><span class=\"tvm__text--legacy-publishing-emphasis\">EURO 1<\/span><\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 1993 r. \u2013 nakazywa\u0142a montowanie katalizator\u00f3w spalin oraz wprowadza\u0142a pierwszy raz w historii max. warto\u015bci PM (cz\u0105stek sta\u0142ych) dla sinik\u00f3w o\u00a0zap\u0142onie samoczynnym.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><span class=\"tvm__text--legacy-publishing-emphasis\">EURO 2<\/span><\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 1996 r. \u2013 oddziela\u0142a silniki o zap\u0142onie samoczynnym od silnik\u00f3w o zap\u0142onie iskrowym<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Powy\u017csze normy dotyczy\u0142y wy\u0142\u0105cznie samochod\u00f3w osobowych i lekkich pojazd\u00f3w dostawczych, nie dotyczy\u0142y one pojazd\u00f3w ci\u0119\u017ckich w tym autobus\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><span class=\"tvm__text--legacy-publishing-emphasis\">EURO 3<\/span><\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 2000 r., jako pierwsza dotyczy\u0142a pojazd\u00f3w w Polsce po wej\u015bciu do Unii Europejskiej w 2004 r., oraz po raz pierwszy dotyczy\u0142a autobus\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><span class=\"tvm__text--legacy-publishing-emphasis\">EURO 4<\/span><\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 2004 r. Obni\u017ca dopuszczalne warto\u015bci NOx oraz PM o 50% w stosunku do poprzedniej normy Euro 3. Po raz pierwszy zastosowano 32,5 % roztw\u00f3r mocznika popularnie zwany Ad Blue, kt\u00f3ry wtryskiwany na ko\u0144cowym fragmencie uk\u0142adu wydechowego do filtra oksydacyjnego powoduje \u0142\u0105cznie i neutralizacj\u0119 cz\u0105stek\u00a0NOx.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong>EURO 5<\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 2009 r.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong>EURO 6<\/strong>\u00a0\u2013 wprowadzona w 2014 r. Zastosowanie normy spowodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 wprowadzenia filtra DPF, znanego z poprzednich norm katalizatora oksydacyjnego, zaworu EGR oraz recyrkulacji spalin (ponowne wykorzystanie spalin w celu podniesienia temperatury spalania i ich ponownego dopalenia).<\/p>\n<div class=\"reader-image-block reader-image-block--full-width\">\n<div class=\"ivm-image-view-model \">\n<div class=\"ivm-view-attr__img-wrapper ivm-view-attr__img-wrapper--use-img-tag display-flex \"><img decoding=\"async\" id=\"ember776\" class=\"ivm-view-attr__img--centered reader-image-block__img lazy-image ember-view\" src=\"https:\/\/media-exp1.licdn.com\/dms\/image\/C4E12AQF5Q7Rrl9SAqQ\/article-inline_image-shrink_1000_1488\/0\/1647868032411?e=1653523200&amp;v=beta&amp;t=zLB6DAst7qS5YnA2UwXEPmk3gNcq4mrdHPRudjk_QZ4\" alt=\"Brak alternatywnego tekstu dla tego zdj\u0119cia\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Zestawienie dopuszczalnych warto\u015bci emisji por\u00f3wnuj\u0105c norm\u0119 Euro 1 i 6 pokazuje, i\u017c emisja tlenk\u00f3w w\u0119gla zosta\u0142a ograniczona trzykrotnie, w\u0119glowodor\u00f3w niemal dziesi\u0119ciokrotnie, tlenk\u00f3w azotu szesnastokrotnie, a cz\u0105stek sta\u0142ych \u2013 ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciokrotnie.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Zastosowanie normy spalin Euro 6 to nie tylko dodatkowy filtr DPF, kt\u00f3ry zwi\u0119ksza, jako\u015b\u0107 filtracji cz\u0105stek sta\u0142ych, kt\u00f3re pod wp\u0142ywem wysokiej temperatury zmieniaj\u0105 si\u0119 w popi\u00f3\u0142 &#8211; to tak\u017ce ograniczenie swobodnego przep\u0142ywu spalin, zmiana ci\u015bnie\u0144, czy restrykcje temperaturowe. Osiem lat intensywnej eksploatacji, wynikaj\u0105ce z niej problemy, cenne wskaz\u00f3wki pozwalaj\u0105ce unikn\u0105\u0107 nie tylko du\u017cych koszt\u00f3w, lecz daj\u0105ce szanse na utrzymanie tak po\u017c\u0105danej gotowo\u015bci w spos\u00f3b zaplanowany, zaowocowa\u0142y do\u015bwiadczeniami, kt\u00f3re szerzej zosta\u0142y opisane w jednym z\u00a0<a href=\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2021\/02\/05\/ekologiczne-pojazdy-w-transporcie-publicznym-problemy-techniczne-czy-wszystkich-stac\/\">artyku\u0142\u00f3w<\/a>\u00a0tej tematyce po\u015bwi\u0119conych.<\/p>\n<h3 class=\"reader-text-block__heading2\">Podsumowanie<\/h3>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">W dyskursie publicznym, kt\u00f3ry coraz bardziej polega na wymianie k\u0105\u015bliwych uwag i\u00a0komunikacji obrazkowej, autobus elektryczny jawi si\u0119 jako nieefektywny, drogi i\u00a0w\u00a0zasadzie pozbawiony jakiegokolwiek sensu &#8211; poza marnotrawieniem pieni\u0119dzy z dotacji i\u00a0program\u00f3w celowych. Przeciwnicy elektromobilno\u015bci nazywaj\u0105 elektryczne autobusy zabawkami.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Nap\u0119d spalinowy z silnikiem wysokopr\u0119\u017cnym jest za\u015b przedstawiany jako technologia sprawdzona, prosta w obs\u0142udze, ma\u0142o awaryjna i tania.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119 jak wygl\u0105daj\u0105 prawdziwe wyzwania konstrukcyjne i eksploatacyjne przy u\u017cytkowaniu autobus\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Ten sam grzech zaniechania mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c przypisa\u0107 bezkrytycznym piewcom elektromobilno\u015bci &#8211; nie ma co liczy\u0107 na to, \u017ce same wdro\u017cenie elektryk\u00f3w do floty, magicznie rozwi\u0105\u017ce wszystkie problemy. Wyzwania b\u0119d\u0105 i trzeba si\u0119 do\u0144 szykowa\u0107.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Pami\u0119tajmy wi\u0119c, \u017ce autobus jest narz\u0119dziem, przed kt\u00f3rym stawiamy okre\u015blone cele. W\u0142a\u015bnie dlatego tak wa\u017cnym jest, by w przestrzeni publicznej pojawi\u0142a si\u0119 rzetelna wiedza, z kt\u00f3rej ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Niniejsza seria artyku\u0142\u00f3w jest w\u0142a\u015bnie odbiciem ambicji autor\u00f3w, by ka\u017cdy mia\u0142 do takiej wiedzy dost\u0119p.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Dlatego w kolejnej cz\u0119\u015bci przyjrzymy si\u0119 autobusom pod k\u0105tem eksploatacyjnym.<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\">Autorzy:<\/p>\n<p class=\"reader-text-block__paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/szymon-bartu%C5%9B-7a7783177\">Szymon Bartu\u015b<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/rafa%C5%82-biszcz-35847984\">Rafa\u0142 Biszcz<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wst\u0119p Dyskusja w przestrzeni publicznej na temat zastosowania alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 zasilania w\u00a0transporcie zbiorowym jest od d\u0142u\u017cszego czasu \u017cywa i momentami bardzo intensywna. Mo\u017cna zaobserwowa\u0107\u00a0siln\u0105 biegunowo\u015b\u0107 w samym podej\u015bciu jak i opiniach. Wy\u0142ania si\u0119 z\u00a0nich obraz: Zwolennik\u00f3w pojazd\u00f3w zasilanych gazem, \u2013 jako po\u015brednia alternatywa; Entuzjast\u00f3w elektromobilno\u015bci \u2013 pojazd\u00f3w elektrycznych; Zwolennik\u00f3w pojazd\u00f3w z nap\u0119dem wodorowym, \u2013 jako [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":890,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[225,3],"tags":[47,184,149,217,182,253,185,28,249,254,252,251,62,250,12,255],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v19.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"STM Safety Technology Management\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-03-21T15:11:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-03-21T15:48:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/stmbus.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647871198577.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"960\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Szymon\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Szymon\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#website\",\"url\":\"http:\/\/stmbus.pl\/\",\"name\":\"stmbus.pl Safety Technology Management\",\"description\":\"Bezpiecze\u0144stwo, technologia i zarz\u0105dzanie w transporcie.\",\"publisher\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"http:\/\/stmbus.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\",\"url\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\",\"name\":\"Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2022-03-21T15:11:47+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-21T15:48:28+00:00\",\"description\":\"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"http:\/\/stmbus.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Autobusy elektryczne &#8211; cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru\"}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\"},\"author\":{\"name\":\"Szymon\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338\"},\"headline\":\"Autobusy elektryczne &#8211; cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru\",\"datePublished\":\"2022-03-21T15:11:47+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-21T15:48:28+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/\"},\"wordCount\":4632,\"commentCount\":2,\"publisher\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338\"},\"keywords\":[\"autobus\",\"autobus elektryczny\",\"autobus_miejski\",\"elektromobilno\u015b\u0107\",\"elektryczny\",\"Ikarus\",\"jelcz\",\"kierowca\",\"most_nap\u0119dowy\",\"niskopod\u0142ogowy\",\"obroty_silnika\",\"prze\u0142o\u017cenie_mostu\",\"silnik\",\"skrzynia_bieg\u00f3w\",\"Solaris\",\"wysokopod\u0142ogowy\"],\"articleSection\":[\"Elektromobilno\u015b\u0107\",\"Technologia\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#respond\"]}]},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338\",\"name\":\"Szymon\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/1.gravatar.com\/avatar\/a504aff765b125c34a2de6ddaa56746d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"http:\/\/1.gravatar.com\/avatar\/a504aff765b125c34a2de6ddaa56746d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Szymon\"},\"logo\":{\"@id\":\"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management","description":"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management","og_description":"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.","og_url":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/","og_site_name":"STM Safety Technology Management","article_published_time":"2022-03-21T15:11:47+00:00","article_modified_time":"2022-03-21T15:48:28+00:00","og_image":[{"width":960,"height":720,"url":"http:\/\/stmbus.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647871198577.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Szymon","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Szymon","Szacowany czas czytania":"18 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#website","url":"http:\/\/stmbus.pl\/","name":"stmbus.pl Safety Technology Management","description":"Bezpiecze\u0144stwo, technologia i zarz\u0105dzanie w transporcie.","publisher":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"http:\/\/stmbus.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/","url":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/","name":"Autobusy elektryczne - cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru - STM Safety Technology Management","isPartOf":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#website"},"datePublished":"2022-03-21T15:11:47+00:00","dateModified":"2022-03-21T15:48:28+00:00","description":"Ewolucja konstrukcji taboru w drodze do autobus\u00f3w elektrycznych.","breadcrumb":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"http:\/\/stmbus.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Autobusy elektryczne &#8211; cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru"}]},{"@type":"Article","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#article","isPartOf":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/"},"author":{"name":"Szymon","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338"},"headline":"Autobusy elektryczne &#8211; cz. 1: Ewolucja konstrukcyjna taboru","datePublished":"2022-03-21T15:11:47+00:00","dateModified":"2022-03-21T15:48:28+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/"},"wordCount":4632,"commentCount":2,"publisher":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338"},"keywords":["autobus","autobus elektryczny","autobus_miejski","elektromobilno\u015b\u0107","elektryczny","Ikarus","jelcz","kierowca","most_nap\u0119dowy","niskopod\u0142ogowy","obroty_silnika","prze\u0142o\u017cenie_mostu","silnik","skrzynia_bieg\u00f3w","Solaris","wysokopod\u0142ogowy"],"articleSection":["Elektromobilno\u015b\u0107","Technologia"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/03\/21\/autobusy-elektryczne-cz-1-ewolucja-konstrukcyjna-taboru\/#respond"]}]},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/d062552000a2c91240a7c7acac90f338","name":"Szymon","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"http:\/\/1.gravatar.com\/avatar\/a504aff765b125c34a2de6ddaa56746d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"http:\/\/1.gravatar.com\/avatar\/a504aff765b125c34a2de6ddaa56746d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Szymon"},"logo":{"@id":"http:\/\/stmbus.pl\/#\/schema\/person\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889"}],"collection":[{"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=889"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":893,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889\/revisions\/893"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/890"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}