{"id":1042,"date":"2022-11-15T15:08:44","date_gmt":"2022-11-15T15:08:44","guid":{"rendered":"http:\/\/stmbus.pl\/?p=1042"},"modified":"2022-11-23T20:02:59","modified_gmt":"2022-11-23T20:02:59","slug":"wplyw-elektryfikacji-na-zmiane-warunkow-eksploatacyjnych-floty-autobusow-miejskich-od-projektowania-po-realizacje","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/stmbus.pl\/index.php\/2022\/11\/15\/wplyw-elektryfikacji-na-zmiane-warunkow-eksploatacyjnych-floty-autobusow-miejskich-od-projektowania-po-realizacje\/","title":{"rendered":"Wp\u0142yw elektryfikacji na zmian\u0119 warunk\u00f3w eksploatacyjnych floty autobus\u00f3w miejskich. Od projektowania po realizacj\u0119."},"content":{"rendered":"

To ju\u017c pi\u0105ta cz\u0119\u015b\u0107 z serii artyku\u0142\u00f3w o pojazdach elektrycznych w miejskim transporcie zbiorowym.<\/p>\n

 <\/p>\n

By zakup i eksploatacja pojazd\u00f3w bateryjnych nie okaza\u0142y si\u0119 operacyjnym, logistycznym i ekonomicznym \u201ekoszmarem\u201d od pierwszego dnia, jeszcze przed opuszczeniem bram zajezdni, a jednym z kluczowych pyta\u0144 nie sta\u0142o si\u0119 \u201egdzie i jak wykorzysta\u0107 te nasze bezu\u017cyteczne elektryki\u201d.<\/strong><\/p>\n

Planuj\u0105c zakup pojazdu bateryjnego nale\u017cy dokona\u0107 strategicznej analizy wielopoziomowej konkretnego przypadku. B\u0119dzie mia\u0142a ona charakter indywidualny. Analiza ta powinna sk\u0142ada\u0107 si\u0119 przynajmniej z om\u00f3wionych ni\u017cej g\u0142\u00f3wnych etap\u00f3w. B\u0119dzie to zar\u00f3wno analiza czynnik\u00f3w ekonomicznych, technologicznych, logistycznych i spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Strategia \u2013 teoria<\/strong><\/h4>\n

\u00a0<\/strong>Najkr\u00f3cej jak si\u0119 da to spos\u00f3b realizacji cel\u00f3w organizacji. Nale\u017cy doda\u0107 do tego posiadane zasoby oraz wiedz\u0119 lokuj\u0105c j\u0105 w pewnych ramach czasowych – obecnych i przysz\u0142ych.<\/p>\n

Analiza strategiczna \u2013 teoria <\/strong><\/h4>\n

Ze wzgl\u0119du na kompleksowo\u015b\u0107 podlegaj\u0105cych analizie obszar\u00f3w, istotnym zadaniem jest zintegrowane – og\u00f3lne – spojrzenie na ca\u0142e\u00a0przedsi\u0119biorstwo, zar\u00f3wno w aspekcie jego otoczenia jak i sytuacji wewn\u0119trznej. Analiz\u0119 strategiczn\u0105 mo\u017cna zatem podzieli\u0107 na dwie analizy: zewn\u0119trzn\u0105 oraz wewn\u0119trzn\u0105, kt\u00f3re z kolei sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z kolejnych analiz szczeg\u00f3\u0142owych. Analiza zewn\u0119trzna pozwala zidentyfikowa\u0107 procesy oraz zjawiska, kt\u00f3re nie zachodz\u0105 bezpo\u015brednio w przedsi\u0119biorstwie, ale s\u0105 z nim zwi\u0105zane poprzez oddzia\u0142ywanie. Stwarzaj\u0105 one\u00a0szanse\u00a0b\u0105d\u017a\u00a0zagro\u017cenia, dlatego wa\u017cna jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich przewidywania. Aby usprawni\u0107 analiz\u0119 zewn\u0119trzn\u0105 warto dokona\u0107 podzia\u0142u otoczenia na\u00a0makrootoczenie\u00a0i\u00a0mikrootoczenie, nazywane r\u00f3wnie\u017c otoczeniem konkurencyjnym. W sk\u0142ad makrootoczenia wchodz\u0105 procesy i zjawiska dalsze, globalne, oddzia\u0142uj\u0105ce na przedsi\u0119biorstwo po\u015brednio.<\/p>\n

Wprowadzenie do eksploatacji pojazd\u00f3w bateryjnych powinno by\u0107 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane ze strategi\u0105 i przeprowadzon\u0105 analiz\u0105 strategiczn\u0105 tego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Stronami tego post\u0119powania powinny by\u0107 zar\u00f3wno samorz\u0105dy jak i sami operatorzy\/przewo\u017anicy. Ju\u017c dzi\u015b 32% nowo zakupionej floty powinno by\u0107 niskoemisyjne (gaz, elektryk, wod\u00f3r) oraz po\u0142owa zeroemisyjna (wod\u00f3r lub pr\u0105d).\u00a0 Nie jest mo\u017cliwe zignorowanie zapis\u00f3w zmienionej 2.12.2021 ustawy o elektro mobilno\u015bci i paliwach alternatywnych z 2018 roku.<\/p>\n

Link do ustawy<\/a><\/p>\n

Obecna niestabilna sytuacja geopolityczna zwi\u0105zana z konfliktem na Ukrainie oraz napi\u0119ciem na linii wielkich mocarstw stanowi pod\u0142o\u017ce do du\u017cej zmienno\u015bci w kosztach surowc\u00f3w, p\u00f3\u0142przewodnik\u00f3w oraz du\u017cej liczby produkt\u00f3w gotowych. Nie bez znaczenia pozostaj\u0105 nadal zak\u0142\u00f3cone \u0142a\u0144cuchy dostaw. W tej sytuacji du\u017ce wahania cen podstawowych surowc\u00f3w energetycznych jak: ropa, gaz, energia stanowi\u0105 du\u017c\u0105 przeszkod\u0119 w racjonalnym planowaniu d\u0142ugoletnim. Cykl \u017cycia pojazd\u00f3w na poziomie 15 lat czy realizowane kontrakty terminowe na 8 do 10 lat wymuszaj\u0105 \u015bcis\u0142\u0105 analiz\u0119 i planowanie koszt\u00f3w oraz ryzyk.<\/p>\n

W tym rozdziale poruszone zostan\u0105 kwestie planowania strategicznego wprowadzenia floty elektrycznej bior\u0105c pod uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie czynniki wysokospecjalistyczne dla zbiorowego transportu miejskiego. B\u0119d\u0105 to kwestie dotycz\u0105ce zar\u00f3wno przewoz\u00f3w jak i samej technologii i techniki.<\/p>\n

Zakup pojazd\u00f3w zeroemisyjnych \u2013 aktualnie wykorzystywane metody<\/strong><\/h3>\n

Na rynku tylko jeden operator prywatny posiada autobusy elektryczne. Jest to firma kt\u00f3ra \u015bwiadczy us\u0142ugi transportu zbiorowego dla miasta Rybnik na podstawie wygranego post\u0119powania przetargowego. W pozosta\u0142ych przypadkach zakup pojazd\u00f3w odbywa\u0142 si\u0119 przez operator\u00f3w lub przewo\u017anik\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na zasadzie umowy powierzenia. \u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: www.motoryzacja.interia.pl<\/p>\n

Zakup pojazd\u00f3w bateryjnych odbywa si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z u\u017cyciem \u015brodk\u00f3w pomocowych np:<\/p>\n

    \n
  • Kutno 14,6 mln. z\u0142 z 21,2 mln. z\u0142 na zakup 6 sztuk<\/li>\n
  • Krak\u00f3w 109 mln. z\u0142 ze 158 \u00a0 z\u0142\u00a0 na zakup 50 sztuk<\/li>\n
  • Zielona G\u00f3ra 167 mln. z\u0142 257 mln. z\u0142. na zakup mn. 47 sztuk elektrycznych<\/li>\n
  • Zielona G\u00f3ra 30,3 mln. z\u0142 z 45 mln. z\u0142 na zakup 8 sztuk<\/li>\n
  • Warszawa 180 mln. z\u0142 na zakup 130 sztuk<\/li>\n
  • ZTM Lublin na zakup 35 autobus\u00f3w (20 elektrycznych i 15 trolejbus\u00f3w) za 106 mln z\u0142<\/li>\n<\/ul>\n

    Kolejnymi miastami by\u0142y mi\u0119dzy innymi: Radom, \u015awinouj\u015bcie, Miech\u00f3w, Rzesz\u00f3w, lista miast, gmin jest d\u0142uga.<\/p>\n

    Fundusze unijne czy pa\u0144stwowe programy pomagaj\u0105 nie tylko na zakup pojazd\u00f3w ale i niezb\u0119dnej infrastruktury.<\/p>\n

    Gdzie pope\u0142niono zatem b\u0142\u0105d gdy w obecnym momencie m\u00f3wi si\u0119 g\u0142o\u015bno lub te\u017c ju\u017c stosuje zast\u0119powanie autobus\u00f3w elektrycznych pojazdami spalinowymi? Zdecydowanie mniej o szalej\u0105cych cenach pr\u0105du, gwarantowanej cenie dla wybranych lecz od samego pocz\u0105tku. Poczynaj\u0105c od etapu przegl\u0105du kt\u00f3ry powinien da\u0107 odpowied\u017a na tematy bie\u017c\u0105cego stanu i posiadanych zasob\u00f3w.<\/p>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    Faza przegl\u0105du i\u00a0 analizy otoczenia oraz w\u0142asnych zasob\u00f3w.<\/strong><\/h2>\n

    Za przyk\u0142ad niech pos\u0142u\u017cy jedno ze Skandynawskich miast, kt\u00f3re zwr\u00f3ci\u0142o do producenta autobusy elektryczne z powodu zmiany przez zarz\u0105dc\u0119 linii oraz nieprzystosowania infrastruktury do ich obs\u0142ugi. Bardziej zasadne okaza\u0142o si\u0119 zako\u0144czenie okresu leasingu\/najmu ni\u017c generowanie koszt\u00f3w wynikaj\u0105cych z obs\u0142ugi niedostosowanych zada\u0144 lub postoju pojazd\u00f3w. Rzeczywisto\u015b\u0107 wskazuje, i\u017c pojazdy bateryjne musz\u0105 by\u0107 przypisane na sta\u0142e do konkretnych zada\u0144\/linii\/pakiet\u00f3w. Planowanie zakupu pojazd\u00f3w elektrycznych jako element naturalnego procesu odm\u0142odzenia floty i zast\u0105pienia konwencjonalnych nap\u0119d\u00f3w nie wchodzi absolutnie w gr\u0119. \u00a0Nie mo\u017cna zapomina\u0107 o kwestiach specyfiki ruchu i sieci transportowej kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 na poz\u00f3r nieprzewidywalne lecz konieczne do uwzgl\u0119dnienia:<\/p>\n

      \n
    • Objazdy \u2013 wyd\u0142u\u017cenie trasy sta\u0142ej;<\/li>\n
    • Remonty \u2013 zmiana czasu przejazdu;<\/li>\n
    • Zamkni\u0119cia \u2013 likwidacja czasowa linii;<\/li>\n
    • Zmian przystank\u00f3w ko\u0144cowych \u2013 brak dost\u0119pu do punktu \u0142adowania<\/li>\n
    • Stan infrastruktury drogowej i jej poziom rozwini\u0119cia.<\/li>\n<\/ul>\n

      \"\"<\/p>\n

      Tylko w roku 2022 stolica ma\u0142opolski ma zaplanowane 120 remont\u00f3w dr\u00f3g.<\/p>\n

      W 2022 roku u operatora transportu miejskiego przy pomocy oko\u0142o 90 pojazd\u00f3w dokonano 24 zmiany rozk\u0142ad\u00f3w jazdy czyli \u015brednio co oko\u0142o 2.5 tygodnia. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to ze zmian\u0105 obs\u0142ugiwanych linii, przystank\u00f3w ko\u0144cowych oraz ilo\u015bci pojazd\u00f3w niezb\u0119dnych do realizacji zada\u0144.<\/p>\n

      Powy\u017csze czynniki mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na plan wykorzystania pojazd\u00f3w, zw\u0142aszcza gdy\u00a0 zu\u017cycie energii w stosunku do kilometr\u00f3w, nat\u0119\u017cenia ruchu, warunk\u00f3w atmosferycznych jest policzone z niewystarczaj\u0105cym zapasem optymalizuj\u0105c koszty.<\/p>\n

      \"\"

      6% pozosta\u0142ej zmagazynowanej energii – 20 km zasi\u0119gu<\/p><\/div>\n

      Ka\u017cdy z tych element\u00f3w mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yn\u0105\u0107 na liczb\u0119 kierowc\u00f3w, pojazd\u00f3w niezb\u0119dny do realizacji danego rozk\u0142adu jazdy. Pod warunkiem, i\u017c skutek nie zostanie przerzucony niejako na pasa\u017cer\u00f3w, poprzez ograniczenie oferty lub znacz\u0105ce pogorszenie jej atrakcyjno\u015bci (w celu jej finalnej likwidacji).<\/p>\n

      Liczba pojazd\u00f3w w obecnej sytuacji rynkowej schodzi na dalszy plan, tak jak do niedawna mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 o licznych sukcesach zakupu 2, 5, 20 lub nawet wi\u0119cej pojazd\u00f3w. MPK\/MZK na wielkich zakupach! Nie ma to dzi\u015b absolutnie \u017cadnego znaczenia poza przypadkami gdy zast\u0119powane s\u0105 faktycznie pojazdy wiekowe i maksymalnie wyeksploatowane oraz ,i\u017c w wyniku takiego zakupu znacz\u0105co poprawia si\u0119 standard \u015bwiadczenia us\u0142ug np. zamiana busa na autobus.<\/p>\n

      Kierowcy w nowym systemie mobilno\u015bci<\/strong><\/h4>\n

      Dzi\u015b oraz w d\u0142ugiej perspektywie r\u00f3wnie\u017c pozostanie z nami problem braku kierowc\u00f3w dla tych pojazd\u00f3w. O braku prowadz\u0105cych mo\u017cna napisa\u0107 wiele, lecz nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na bardzo niepokoj\u0105cy fakt. Modernizacja floty, zmiana rodzaju nap\u0119du, wprowadzenie technologii nie koniecznie musi spotka\u0107 si\u0119 z akceptacj\u0105 pracownik\u00f3w. Wiele os\u00f3b maj\u0105cych styczno\u015b\u0107 z kierowcami w komunikacji miejskiej twierdzi ,i\u017c pojazd musi by\u0107 mo\u017cliwie jak najprostszy i niewymagaj\u0105cy poza podstawowym zakresem kierowania od kierowcy innego zaanga\u017cowania. Nie s\u0105 to odosobnione przypadki w kt\u00f3rych kierowcy odmawiaj\u0105 pracy na nowym typie taboru bo go nie znaj\u0105, nie chc\u0105 pozna\u0107 jego obs\u0142ugi. Stoi to w du\u017cej sprzeczno\u015bci z tym, i\u017c osoby te posiadaj\u0105 zawodowe prawo jazdy najwy\u017cszej kategorii, lecz w\u0142a\u015bnie z takimi problemami spotyka si\u0119 elektromobilno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie braku kadry.<\/p>\n

      Wymagania ustawy \u2013 pojazdy\u00a0<\/strong>zero emisyjne<\/b><\/h4>\n

      Wracaj\u0105c do taboru. Tym wi\u0119kszy problem pojawia si\u0119 w przypadku przetargu na \u015bwiadczenie us\u0142ug transportu publicznego. Nale\u017cy przypomnie\u0107, i\u017c od grudnia 2021, 32% pojazd\u00f3w musi by\u0107 niskoemisyjnych, (z czego po\u0142owa zero emisyjna). Prywatny operator w swojej kalkulacji koszt\u00f3w opiera wyliczenia mi\u0119dzy innymi na ilo\u015bci wzkm, kilometr\u00f3w pustych\/niep\u0142atnych, ilo\u015bci kierowc\u00f3w, ilo\u015bci pojazd\u00f3w niezb\u0119dnych do realizacji oraz na ryzyku. Tak, wi\u0119c planowanie w perspektywie 8-10 letniej nie powinno by\u0107 niczym zaskakuj\u0105cym.<\/p>\n

      Cena wozokilometra \u2013 \u015brodki zewn\u0119trzne jako r\u00f3wnowa\u017cnie koszt\u00f3w zmiany<\/strong><\/h4>\n

      \"\"<\/p>\n

      \u0179r\u00f3d\u0142o: www.iveco.com<\/p>\n

      W przypadku dofinansowania do zakupu pojazdu bateryjnego na poziomie 80-90% TCO pojazdu w cyklu \u017cycia jest r\u00f3wne lub korzystniejsze ni\u017c w przypadku pojazdu diesla. W przypadku pojazdu wodorowego nie do\u015b\u0107 ,\u017ce konieczne jest dofinansowanie do zakupu to r\u00f3wnie\u017c na tym samym poziomie do paliwa. Oczywi\u015bcie czytaj\u0105c to zdanie w innym momencie ni\u017c pa\u017adziernik 2022 mo\u017ce si\u0119 to prezentowa\u0107 zupe\u0142nie inaczej. Tak samo jak cena paliwa CNG\/LNG obecnie do np. roku 2020 i podwy\u017cka z ok. 3,50 do 16 z\u0142 \/kg. I jego udzia\u0142 w stawce za 1 wzkm. na poziomie 8 z\u0142 ! Do niedawna przetargi na \u015bwiadczenie us\u0142ug transportu wygrywa\u0142y firmy oferuj\u0105ce stawki na poziomie niewiele ponad 3 z\u0142 za km. (KZK GOP ,a obecnie GZM). Dzi\u015b wed\u0142ug wst\u0119pnych wylicze\u0144 stawka za 1 wzkm. dla autobusu elektrycznego musi kosztowa\u0107 oko\u0142o 15 z\u0142. Nale\u017cy sobie zada\u0107 pytanie czy w obecnej sytuacji du\u017cej i zrozumia\u0142ej presji spo\u0142ecznej na rozwijanie transportu zbiorowego jest to kwota mo\u017cliwa do zap\u0142aty przez gminy\/miasta czy organizator\u00f3w transportu.<\/p>\n

      Przygotowania SWZ \u2013 szczeg\u00f3\u0142owej specyfikacji technicznej pojazdu. Zas\u00f3b informacji i wiedzy.<\/strong><\/h4>\n

      Za\u0142o\u017cenie, i\u017c to producenci pojazd\u00f3w oraz dostawcy infrastruktury s\u0105 w ca\u0142o\u015bci odpowiedzialni za finalny efekt projektu pod has\u0142em elektromobilno\u015b\u0107 w transporcie zbiorowym jest z gruntu b\u0142\u0119dne.<\/p>\n

      Nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, i\u017c proces kompletacji pojazdu bateryjnego polega na dostarczeniu danych wsadowych pod postaci\u0105 ju\u017c om\u00f3wionych element\u00f3w jak na przyk\u0142ad: rozk\u0142ad jazdy, dost\u0119pna infrastruktura.<\/p>\n

      Odpowied\u017a na pytania:<\/p>\n

        \n
      • Czy istotniejszy jest czas gwarancji czy ilo\u015b\u0107 cykli \u0142adowania w kontek\u015bcie sprawno\u015bci?;<\/li>\n
      • Jaki typ baterii i rodzaj \u0142adowania b\u0119dzie najlepiej dopasowany \u2013 co to znaczy NMC, LTO, LiPO i kt\u00f3ra z tych technologii b\u0119dzie najlepsza dla danego kontraktu;<\/li>\n
      • Jaki typ ogrzewania i klimatyzacji zostanie zastosowany \u2013 z piecem ogrzewania dodatkowego czy ca\u0142kowicie elektryczne;<\/li>\n
      • Jaki typ silnika b\u0119dzie najbardziej odpowiedni \u2013 centralny czy w piastach, czy synchroniczny czy asynchroniczny.<\/li>\n<\/ul>\n

        To tylko par\u0119 z kluczowych pyta\u0144. Czy znane s\u0105 na nie odpowiedzi?<\/p>\n

        Pisanie dobrego technicznie, mo\u017cliwego do zrealizowania i zabezpieczaj\u0105cego interesy zamawiaj\u0105cego zaczyna si\u0119 d\u0142ugo przed og\u0142oszeniem post\u0119powania. Jest to sytuacja analogiczna do opisanej w rozdziale Autobusy miejskie \u2013 milowe zmiany. Oparta jest ona na ch\u0119ci zdobycia wiedzy, zebrania do\u015bwiadcze\u0144 oraz docenienia warto\u015bci szkole\u0144.<\/p>\n

        Konstruuj\u0105c za\u0142o\u017cenia post\u0119powania przetargowego\/zakupu, punkty 1 oraz 2 trzeba traktowa\u0107 \u015bci\u015ble \u0142\u0105cznie.<\/p>\n

        Nieodzownym elementem tego punktu staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zas\u00f3b ludzki (cykliczne szkolenia) oraz infrastrukturalny, o kt\u00f3rych szerzej b\u0119dzie mowa w kolejnych rozdzia\u0142ach.<\/p>\n

         <\/p>\n

        Faza formu\u0142owania \u2013za\u0142o\u017cenia eksploatacyjne i przewozowe.<\/strong><\/h2>\n

        Kolejny raz koniecznym staje si\u0119 zaakcentowanie faktu, i\u017c komunikacja miejska jest bardzo \u201euporczyw\u0105\u201d ga\u0142\u0119zi\u0105 transportu. Nale\u017cy rozumie\u0107 to, i\u017c kursuje 365 dni w roku przez 24h. na dob\u0119. Niezale\u017cnie od cz\u0119sto skrajnych warunk\u00f3w ruchowych oraz pogodowych. Nie mo\u017cna tak\u017ce zapomina\u0107 o aspekcie ludzkim, o kt\u00f3rym szerzej b\u0119dzie mowa w kolejnych rozdzia\u0142ach. To w\u0142a\u015bnie w dalszym ci\u0105gu po\u0142\u0105czenie czynnika ludzkiego z technik\u0105 (odpowiednio dobran\u0105 i utrzymywan\u0105) zapewnia podstaw\u0119 do\u00a0 sprawnego funkcjonowania. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, i\u017c testy rozwi\u0105za\u0144 maj\u0105cych s\u0142u\u017cy\u0107 przez kolejne 10-15 lat nie mog\u0105 si\u0119 opiera\u0107 o skromn\u0105 pr\u00f3b\u0119 w idealnych warunkach.<\/p>\n

        \"\"

        Gda\u0144sk.Prezentacja autobusu o nap\u0119dzie wodorowym na stadionie Polsat Plus Arena.<\/p><\/div>\n

        \u0179r\u00f3d\u0142o: www.gdansk.pl<\/p>\n

        Prezentacja to nie test pojazdu. W Polsce przyj\u0119\u0142o si\u0119 ,i\u017c pojazd przekazywany jest do u\u017cytkownika na testy trwaj\u0105ce najcz\u0119\u015bciej od 1 do 14 dni. Bardzo pi\u0119knie. Nie mo\u017cna lecz tego nazwa\u0107 testami lecz prezentacj\u0105. Odliczaj\u0105c od tego czas potrzebny na przygotowanie pojazdu: oklejenie piktogramami, dostosowanie systemu informacji pasa\u017cerskiej czy przeszkolenie kierowc\u00f3w robi si\u0119 nam z tego 10 dni. Jest to zbyt kr\u00f3tka pr\u00f3ba nie daj\u0105ca odpowiedzi na pytanie o przydatno\u015b\u0107 danego pojazdu lub technologii w zr\u00f3\u017cnicowanych warunkach. Tak jak ju\u017c wspomina\u0142em, kluczem jest za\u0142o\u017cenie ,i\u017c pojazdy w transporcie miejskim kursuj\u0105 365 dni w roku.<\/p>\n

        Diesel = elektryk \u2013 FA\u0141SZ<\/strong><\/h3>\n

        Przyjmuj\u0105c na podstawie dotychczasowych do\u015bwiadcze\u0144, i\u017c te same wska\u017aniki np. gotowo\u015bci i wykorzystania zostan\u0105 osi\u0105gni\u0119te dla autobus\u00f3w bateryjnych, projekt ten z g\u00f3ry jest skazywany na pora\u017ck\u0119.<\/p>\n

        Pojazdy bateryjne ze wzgl\u0119du na:<\/p>\n

          \n
        • Technologi\u0119, kt\u00f3ra nie ma za sob\u0105 wystarczaj\u0105cego zaplecza czasowego niezb\u0119dnego na testy \u2013 dla przyk\u0142adu silniki Euro 6 zanim zosta\u0142y wprowadzone do autobus\u00f3w by\u0142y testowane w pojazdach ci\u0119\u017carowych;<\/li>\n
        • Inn\u0105 formu\u0142\u0119 eksploatacji, wykorzystania zestaw\u00f3w bateryjnych \u2013 nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, i\u017c w jednostce czasu pojazdy o r\u00f3\u017cnym typie zasilania wykonaj\u0105 t\u0105 sam\u0105 prac\u0119, ilo\u015b\u0107 kilometr\u00f3w;<\/li>\n
        • Cykl \u017cycia zestaw\u00f3w bateryjnych w kontek\u015bcie ich wykorzystania \u2013 nale\u017cy rozwa\u017cy\u0107 czy za\u0142o\u017cenia, o kt\u00f3rych by\u0142a mowa we wcze\u015bniejszych rozdzia\u0142ach nie doprowadzaj\u0105 do przyspieszonego zu\u017cycia i degradacji podzespo\u0142\u00f3w. Przyk\u0142adem stan\u0105 si\u0119 baterie NMC3 czyli tak naprawd\u0119 NMC811 (8 cz\u0119\u015bci niklu, 1 cz\u0119\u015b\u0107 kobaltu i 1 cz\u0119\u015b\u0107\u00a0 manganu). Ogniwa kt\u00f3re dopiero rozpoczynaj\u0105 swoj\u0105 prac\u0119 w rozwi\u0105zaniach heavy duty, umo\u017cliwiaj\u0105c budow\u0119 pojazd\u00f3w o pojemno\u015bci baterii prawie 700 kWh.<\/li>\n<\/ul>\n

          Autobusy elektryczne nie mog\u0105 by\u0107 obecnie traktowane na r\u00f3wni pod wzgl\u0119dem gotowo\u015bci i wykorzystania z pojazdami z silnikami diesla.<\/p>\n

          Gotowo\u015b\u0107 i wykorzystanie w pojazdach bateryjnych<\/strong><\/h3>\n

          Wska\u017anik gotowo\u015bci poni\u017cej 90% (oko\u0142o 85%) przy mniejszym ni\u017c w przypadku pojazd\u00f3w z silnikiem diesla wykorzystaniu mo\u017ce zosta\u0107 uznany obecnie za warto\u015b\u0107 satysfakcjonuj\u0105c\u0105. Pami\u0119tajmy, i\u017c obecna dekada b\u0119dzie odpowiedzialna za poziom rozwoju osi\u0105gni\u0119ty w ostatnich 30 latach.<\/p>\n

          O wska\u017aniku gotowo\u015bci na poziomie du\u017co ni\u017cszym ni\u017c pojazdy diesla przekona\u0142 si\u0119 bole\u015bnie miejski operator z Krakowa kt\u00f3ry w swojej flocie ponad 50 pojazd\u00f3w przegubowych boryka si\u0119 z ogromnymi problemami z elektryczn\u0105 osi\u0105 nap\u0119dow\u0105 AVE130 produkcji ZF. Maksymalna wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 na poziomie 80-90 tys. Km i konieczno\u015b\u0107 wymiany kompletnej osi (brak cz\u0119\u015bci zamiennych) to operacyjny koszmar na kt\u00f3ry sta\u0107 tylko najwi\u0119kszych. Tych maj\u0105cych bezpo\u015bredni dost\u0119p do kieszeni miejskiej.<\/p>\n

          Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, i\u017c niezale\u017cnie od przyj\u0119tego typu baterii oraz sposobu \u0142adowania do obs\u0142ugi tych samym zada\u0144 potrzeba wi\u0119kszej ilo\u015bci pojazd\u00f3w. O ile wi\u0119cej? To zale\u017cy od analizy konkretnego przypadku.<\/p>\n

          Sam fakt ogranicze\u0144 wynikaj\u0105cych z dziennego zasi\u0119gu pojazd\u00f3w wyposa\u017conych w du\u017cej pojemno\u015bci baterie lub czasu niezb\u0119dnego do szybkiego \u0142adowania w przerwie mi\u0119dzy kursami narzuca konieczno\u015b\u0107 planowania zakupu dodatkowych pojazd\u00f3w.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Realne zu\u017cycie energii<\/strong><\/h3>\n

          Nawet rozw\u00f3j technologii bateryjnej i wprowadzenie baterii NMC811 o zwi\u0119kszonej g\u0119sto\u015bci energii w okolicach 275 Wh\/kg kt\u00f3ra przy jednoczesnym zmniejszeniu wagi pakiet\u00f3w pozwala na zwi\u0119kszenie ich pojemno\u015bci. Przyk\u0142adem staje si\u0119 np. MAN Lions City E kt\u00f3ry oferuje ,a\u017c 640 kWh pojemno\u015bci baterii. Odejmuj\u0105c od tego 10% na bezpiecze\u0144stwo ogniwa dla g\u0142\u0119bokiego roz\u0142adowania i prze\u0142adowania otrzymujemy ok. 576 kWh.<\/p>\n

          – 1,4 kWh\/km \u2013 zu\u017cycia przy bardzo sprzyjaj\u0105cych warunkach i kierowcy kt\u00f3ry wykorzystuje mo\u017cliwo\u015bci odzysku energii \u2013 411 km zasi\u0119gu \u2013 warto\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwie nierealna i niemo\u017cliwa do przyj\u0119cia do modelu planowania. (ogrzewanie olejowe przy zastosowaniu pompy ciep\u0142a i czynnika CO2)<\/p>\n

          \"\"

          Autobus przegubowy<\/p><\/div>\n

          \"\"

          Autobus standardowy 12m<\/p><\/div>\n

          – 1,8 kWh\/km \u2013 przy normalnej eksploatacji w umiarkowanych warunkach klimatycznych (ogrzewanie i klimatyzacja) \u2013 oko\u0142o 300 km zasi\u0119gu \u2013 wyniki mo\u017cliwe do osi\u0105gni\u0119cia przez 3-5 miesi\u0119cy w roku (przy tych samych parametrach technicznych pojazdu)<\/p>\n

          –\u00a0 wi\u0119cej ni\u017c 2 kWh\/km \u2013 przy wykorzystaniu klimatyzacji lub ogrzewania. Wynik 2,5 kWh\/km nie powinien nikogo dziwi\u0107, lecz zastanowi\u0107 czy zasi\u0119g dzienny na poziomie 200-220 km. jest wystarczaj\u0105cy \u2013 odpowiadaj\u0105c na to retoryczne pytanie, nie jest.<\/p>\n

          W tym samym czasie por\u00f3wnuj\u0105c te wyniki do pojazd\u00f3w gdzie ogrzewanie pojazdu realizowane jest wy\u0142\u0105cznie przy pomocy energii elektrycznej s\u0105 one oczywi\u015bcie wy\u017csze. Du\u017ce znacznie w tym przypadku ma zasada prekondycjonowania pojazdu tj. wykorzystania energii z \u0142adowarki zewn\u0119trznej do ogrzania\/sch\u0142odzenia pojazdu przez rozpocz\u0119ciem zadania. Mo\u017cna w ten spos\u00f3b zaoszcz\u0119dzi\u0107 nawet oko\u0142o dodatkowych 20-40 kilometr\u00f3w zasi\u0119gu.<\/p>\n

          Oczywi\u015bcie powy\u017csze wyniki b\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 gdy pojazd nie b\u0119dzie eksploatowany w milionowej aglomeracji miejskiej i dzier\u017c\u0105cej statuetk\u0119 prawie najbardziej zakorkowanej w Polsce.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Aspekt ludzki w \u015bwiecie elektrycznych pojazd\u00f3w<\/strong><\/h3>\n

          Nieprzypadkowo pierwsze artyku\u0142y zawiera\u0142y tak rozbudowany wst\u0119p, oparty na historycznych konstrukcjach. Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b warsztaty komunikacji miejskiej mo\u017cna spotka\u0107 w du\u017cej ilo\u015bci osoby, kt\u00f3re s\u0105 \u017cywym \u015bwiadectwem tej historii. Przej\u015bcie od konstrukcji poprzedniego ustroju, pierwsze pojazdy niskopod\u0142ogowe, kolejne normy spalin, a\u017c do dzisiejszej Euro 6e i w ko\u0144cu pojazdy bateryjne, stanowi niebagatelny skok technologiczny.
          \nDo tej pory autobusy komunikacji miejskiej kojarzone by\u0142y bardziej z mechanik\u0105 ni\u017c zaawansowan\u0105 technologi\u0105.
          \nZnajomo\u015b\u0107 budowy i zasady dzia\u0142ania podzespo\u0142\u00f3w mechanicznych (hamulce, zawieszenia, silnik, uk\u0142ad nap\u0119dowy czy ch\u0142odzenia\/ogrzewania zapewnia\u0142a do niedawna 80-90% skuteczno\u015bci w diagnozie i naprawie.<\/p>\n

          Podwy\u017cszaj\u0105c stopie\u0144 skomplikowania poprzez norm\u0119 spalin Euro 6, klimatyzacj\u0119 pojazdu, diagnoz\u0119 opart\u0105 g\u0142\u00f3wnie na komputerze diagnostycznym czy konieczno\u015b\u0107 czytania\/diagnozy\/naprawy instalacji elektrycznych, spowodowa\u0142 odwr\u00f3cenie wspomnianego wska\u017anika. Dzi\u015b 60-70% napraw wymaga znajomo\u015bci podstaw elektryki i obs\u0142ugi urz\u0105dze\u0144 diagnostycznych.<\/p>\n

          Wprowadzaj\u0105c na rynek nowe rozwi\u0105zania, nale\u017cy szczeg\u00f3lnie pami\u0119ta\u0107 o osobach, kt\u00f3re s\u0105, na co dzie\u0144 odpowiedzialne za diagnostyk\u0119, konserwacj\u0119 i utrzymanie w sprawno\u015bci floty autobus\u00f3w.
          \nWraz z wprowadzeniem do ruchu pocz\u0105tkowo pojazd\u00f3w hybrydowych lub z modu\u0142em hybrydowym, a nast\u0119pnie pojazd\u00f3w bateryjnych, zmieni\u0142a si\u0119 struktura specjalist\u00f3w, kt\u00f3rych musi posiada\u0107 lub czerpa\u0107 z ich firma transportowa.<\/p>\n

          Ju\u017c dzi\u015b znalezienie osoby ch\u0119tnej do pracy, jako mechanik stanowi wyj\u0105tkowy problem. B\u0119dzie on tym wi\u0119kszy im osoba na danym stanowisku b\u0119dzie musia\u0142a odznacza\u0107 si\u0119 wi\u0119kszymi umiej\u0119tno\u015bciami.
          \nWysokopr\u0105dowe uk\u0142ady elektryczne, baterie, silniki lub osie elektryczne, osprz\u0119t elektryczny pod postaci\u0105 falownik\u00f3w, sterownik\u00f3w. To tylko u\u0142amek temat\u00f3w, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 ca\u0142kowicie struktur\u0119 niezb\u0119dnych fachowc\u00f3w zatrudnionych na warsztacie. Dopiero w ostatnim czasie niekt\u00f3rzy z renomowanych producent\u00f3w pojazd\u00f3w przeprowadzaj\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci dla swoich autoryzowanych stacji obs\u0142ugi szkolenia z obs\u0142ugi i naprawy pojazd\u00f3w bateryjnych. Szkolenia takie s\u0105 wieloetapowe, daj\u0105ce coraz wi\u0119ksze uprawnienia, a\u017c do serwisu i naprawy pack\u00f3w bateryjnych.<\/p>\n

          Kontrakty serwisowe \u2013 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c ASO samochod\u00f3w osobowych<\/strong><\/h4>\n

          Rozwi\u0105zaniem tej sytuacji s\u0105 kontrakty serwisowe. Ju\u017c podczas zamawiania pojazd\u00f3w zwi\u0119kszaj\u0105c bud\u017cet, lub po\u015bwi\u0119caj\u0105c jego cz\u0119\u015b\u0107 kosztem dodatkowych pojazd\u00f3w, zapada decyzja o serwisie zewn\u0119trznym. Polega on na zleceniu producentowi ca\u0142kowitego utrzymania technicznego pojazdu. Zapisy umowy serwisowej mog\u0105 regulowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c kwestie gotowo\u015bci. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c model taki b\u0119dzie zawsze dro\u017cszy ni\u017c utrzymanie warsztatu w\u0142asnego oraz samodzielna naprawa pojazd\u00f3w.<\/p>\n

          Za przyk\u0142ad niech pos\u0142u\u017cy ostatni zakup pojazd\u00f3w z silnikiem diesla dla miasta \u0141odzi. Dziesi\u0119cioletni koszt wynajmu 52 autobus\u00f3w przegubowych w przeliczeniu na 1 pojazd to: 3\u00a0729\u00a0489 z\u0142 netto. Por\u00f3wnuj\u0105c to do kosztu pojazdu w leasingu finansowym za ok. 1\u00a0800\u00a0000 z\u0142 netto oraz uwzgl\u0119dniaj\u0105c koszty serwisu oferta ta jest dro\u017csza o oko\u0142o 30%. Nale\u017cy oczywi\u015bcie dokona\u0107 du\u017co bardziej szczeg\u00f3\u0142owej analizy bior\u0105c pod uwag\u0119 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n

            \n
          • wymagan\u0105 gotowo\u015b\u0107 pojazd\u00f3w w ca\u0142ym okresie trwania kontraktu \u2013 bardzo kluczowy czynnik do planowania bie\u017c\u0105cego funkcjonowania, kt\u00f3ry zosta\u0142 om\u00f3wiony w poprzednich rozdzia\u0142ach;<\/li>\n
          • u\u017cycie cz\u0119\u015bci zmiennych o okre\u015blonej jako\u015bci \u2013 najcz\u0119\u015bciej oryginalnych producenta pojazdu;<\/li>\n
          • warto\u015b\u0107 pojazdu po okresie najmu.<\/li>\n<\/ul>\n

            Obecnie rynek wt\u00f3rny pojazd\u00f3w elektrycznych praktycznie nie istnieje. Opr\u00f3cz pojedynczych sztuk pojazd\u00f3w z pierwszych partii produkcyjnych oraz z kr\u00f3tkich kontrakt\u00f3w z gwarantowanym odkupem nie istnieje. Dodatkowym haczykiem jest technologia kt\u00f3ra w ci\u0105gu ostatnich 8 lat znacz\u0105co uleg\u0142a zmianie. Pierwsze autobusy elektryczne nie posiada\u0142y systemu ch\u0142odzenia baterii trakcyjnych. Niska g\u0119sto\u015b\u0107 energii pierwszych typ\u00f3w baterii NMC111 (1\/3 niklu, 1\/3 manganu i 1\/3 kobaltu) nie przewidywa\u0142a p\u00f3\u017aniejszych tak du\u017cych problem\u00f3w z temperatur\u0105 zestaw\u00f3w bateryjnych. Dla przypomnienia musz\u0105 one w ca\u0142ym cyklu pracy by\u0107 w optymalnej temperaturze oko\u0142o 20 stopni Celsjusza. Niezb\u0119dne jest do tego zar\u00f3wno ogrzewanie jak i ch\u0142odzenie. Przebudowa takiego pojazdu jest ekonomicznie nie uzasadniona i oscyluje w kwocie bli\u017cszej 1 mln. z\u0142.<\/p>\n

            W tym miejscu nale\u017cy sobie zada\u0107 pytanie o warto\u015b\u0107 rezydualn\u0105 pojazdu po okresie najmu, dzier\u017cawy czy zako\u0144czeniu terminowego kontraktu. R\u00f3wnie\u017c na obecn\u0105 chwil\u0119 \u017cadna z firm nie zajmuje si\u0119 tematem drugiego \u017cycia pojazdu bateryjnego, co z punktu widzenia ekonomicznego i funkcjonalnego mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zasadne.<\/p>\n

             <\/p>\n

            Zaplecze techniczne \u2013 \u015bwiadomo\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015bci<\/strong><\/h4>\n

            Ca\u0142odobowa obsada warsztatu i dost\u0119pno\u015b\u0107 serwisant\u00f3w, zar\u00f3wno do planowych obs\u0142ug technicznych, napraw bie\u017c\u0105cych jak i awarii nie jest wcale oczywisto\u015bci\u0105 w strukturach firm publicznego transportu zbiorowego.<\/p>\n

            Nieodosobnionymi przypadkami s\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych osoby mog\u0105ce dokona\u0107 naprawy pojazdu dost\u0119pne s\u0105 tylko do godzin p\u00f3\u017ano popo\u0142udniowych, a tak\u017ce z wy\u0142\u0105czeniem weekend\u00f3w. Pojazdy, kt\u00f3re ulegn\u0105 awarii, maj\u0105 nawet drobn\u0105 usterk\u0119 oczekuj\u0105 do pierwszego dnia roboczego na usprawnienie.<\/p>\n

            Jest to model, kt\u00f3ry nie zapewnia prawid\u0142owej obs\u0142ugi bie\u017c\u0105cej i technicznej pojazd\u00f3w. Wprowadzenie do ruchu pojazd\u00f3w bateryjnych spowoduje dodatkowe obna\u017cenie niedoskona\u0142o\u015bci tak prowadzonego procesu, dlatego tak wa\u017cnym jest, by pochyli\u0107 si\u0119 nad tym wyzwaniem ju\u017c dzi\u015b.<\/p>\n

            Wraz z wej\u015bciem w eksploatacj\u0119 pojazd\u00f3w ekologicznych jak hybrydy, elektryczne czy wodorowe zmianie ulega r\u00f3wnie\u017c wymagana struktura zatrudnienia specjalist\u00f3w mog\u0105cych serwisowa\u0107 te pojazdy. Umiej\u0119tno\u015bci diagnozy, analizy problemu pod k\u0105tem instalacji elektrycznych oraz urz\u0105dze\u0144 to tak\u017ce nie wszystko. By m\u00f3c zrozumie\u0107 spos\u00f3b funkcjonowania pojazd\u00f3w ekologicznych nale\u017cy rozszerzy\u0107 swoj\u0105 dotychczasow\u0105 wiedz\u0119 mechaniczn\u0105 o mi\u0119dzy innymi elektryk\u0119, fizyk\u0119, chemi\u0119. Niestety wielu producent\u00f3w podzespo\u0142\u00f3w wykorzystywanych w pojazdach zero emisyjnych nie informuje o szczeg\u00f3\u0142ach funkcjonowania podzespo\u0142\u00f3w.<\/p>\n

            Mo\u017cna dostrzec panuj\u0105c\u0105 na rynku aur\u0119 tajemniczo\u015bci wok\u00f3\u0142 nowoczesnych technologii. Tak jak budowa silnika diesla jest znana od dziesi\u0119cioleci tak niestety wiedza nt. nowoczesnych system\u00f3w pojazd\u00f3w bateryjnych jest mocno ograniczona. Jak wspomina\u0142em w poprzednich akapitach, ju\u017c na etapie kompletacji pojazdu pod indywidualne warunki u\u017cytkownika niezb\u0119dne jest wyspecyfikowanie kluczowych i w konsekwencji kosztownych element\u00f3w zw\u0142aszcza uk\u0142adu nap\u0119dowego. Do dnia dzisiejszego wielu u\u017cytkownik\u00f3w zmaga si\u0119 z problemami sadzy w silnikach Euro 6 \u2013 chocia\u017c w niezliczonych wpisach na www.stmbus.pl o tym wspomina\u0142em daj\u0105c jednoznaczne wskaz\u00f3wki i rozwi\u0105zania.<\/p>\n

            Proces szkolenia pracownik\u00f3w nale\u017cy lecz rozpocz\u0105\u0107 du\u017co wcze\u015bniej. Nale\u017cy dotrze\u0107 z informacj\u0105 o generalnych za\u0142o\u017ceniach polityki klimatycznej, ograniczenia emisji szkodliwych substancji w transporcie w ramach czasowych wynikaj\u0105cych z ustawy o elektromobilno\u015bci.<\/p>\n

            Wspomniane zabiegi ograniczenia dost\u0119pno\u015bci specjalistycznej wiedzy ju\u017c na etapie planowania skutkuje ,i\u017c producenci niejako wymuszaj\u0105 skierowanie klienta na tory serwis\u00f3w zewn\u0119trznych lub kontrakt\u00f3w serwisowych. S\u0105 one oczywi\u015bcie zawsze mniej korzystne ekonomicznie dla u\u017cytkownika.<\/p>\n

            Kolejnym skutkiem blokady informacyjne s\u0105 niestety tzw. techniczne fake newsy. Mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 ,i\u017c ogniwa litowo-polimerowe to stara technologia, jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy silnikami asynchronicznymi i synchronicznymi to ich sprawno\u015b\u0107 czy te\u017c ,i\u017c na ko\u0142a elektrycznego autobusu przenoszone jest 12\u00a0000 Nn. Nie komentuj\u0105c r\u00f3wnie\u017c przez grzeczno\u015b\u0107 faktu, i\u017c \u0142adowarki do pojazd\u00f3w elektrycznych musz\u0105 by\u0107 schowane pod dachem ze wzgl\u0119du na ich wra\u017cliwo\u015b\u0107 na wod\u0119.<\/p>\n

            \"\"<\/p>\n

            Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 s\u0105 zasady bezpiecze\u0144stwa oraz bhp przy wykonywaniu prac serwisowych. Prosz\u0119 wskaza\u0107 osoby kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 i oznaczaj\u0105 podczas naprawy pojazd\u00f3w strefy zagro\u017cenia, u\u017cywaj\u0105 specjalistycznych narz\u0119dzi nieiskrz\u0105cych czy specjalistyczn\u0105 odzie\u017c ochronn\u0105. Nie mo\u017cliwe jest ju\u017c wykonywanie napraw pod chmurk\u0105 czy na kanale gdzie woda prawie wlewa si\u0119 do but\u00f3w.<\/p>\n

            W tym miejscu celowo pomijam kwestie bezpiecze\u0144stwa po\u017carowego oraz wybuchowego w przypadku pojazd\u00f3w elektrycznych oraz wodorowych poniewa\u017c jest to osobny szeroki temat na pog\u0142\u0119bion\u0105 analiz\u0119.<\/p>\n

             <\/p>\n

            Tankowanie autobusu klasycznego oraz elektrycznego \u2013 zagro\u017cenia <\/strong><\/h4>\n

            W przypadku klasycznego diesla procedura tankowania rozpoczyna i zaka\u0144cza w przeci\u0105gu 2-3 minut przy za\u0142o\u017ceniu stosowania wysokoprzep\u0142ywowego dystrybutora i nalewaka (120 l\/min do klasycznego 80 l\/min). W tym przypadku g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem jest ,i\u017c osoba tankuj\u0105ca zinterpretuje samoczynne odbicie pistoletu jako zako\u0144czenie procesu tankowania. Odbicie pistoletu jest to zabezpieczenie ci\u015bnieniowe przeciwko przepe\u0142nieniu zbiornika. W niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce ona zadzia\u0142a\u0107 przy kumulacji paliwa nalewanego spowodowanego np. kszta\u0142tem wlewu lub zbiornika w poje\u017adzie. Brak obserwacji wska\u017anika paliwa na desce rozdzielczej i przyj\u0119ta zasada codziennego tankowania kt\u00f3ra niejako zdejmuje z kierowcy obowi\u0105zek troski o poziom paliwa mo\u017ce spowodowa\u0107 sytuacje w kt\u00f3rej pojazd zostanie unieruchomiony w trakcie wykonywania zadania przewozowego.<\/p>\n

            W przypadku pojazd\u00f3w zasilanych paliwem CNG lub LPG r\u00f3wnie\u017c mamy do czynienia z istotnymi zagro\u017ceniami mog\u0105cymi wp\u0142yn\u0105\u0107 na funkcjonowanie operatora. Tankowanie wspomnianych paliw dzielimy na szybkie oraz wolne. Standardowy autobus komunikacji miejskiej posiada butle gazu CNG na dachu pojazdu o pojemno\u015bci oko\u0142o 1700 litr\u00f3w. W 1 litrze zbiornika CNG mo\u017cna zmagazynowa\u0107 0,2 Nm3 (0,15kg). Daje nam to pojemno\u015b\u0107 butli na poziomie\u00a0 255 kg gazu. Posiadaj\u0105c du\u017c\u0105 flot\u0119 autobus\u00f3w gazowych liczonych w dziesi\u0105tkach sztuk codzienne uzupe\u0142nianie paliwa nale\u017cy rozpatrywa\u0107 dwojako. Szczyt zjazd\u00f3w do miejsca gara\u017cowania pojazd\u00f3w przypada najcz\u0119\u015bciej na godzin\u0119 23-24. Tak wi\u0119c w celu uzupe\u0142nienia paliwa dla nawet 80% floty jest tylko mi\u0119dzy 3-4 godziny. Zak\u0142adaj\u0105c ,i\u017c szybkie tankowanie trwa 10 minut, w tym czasie mo\u017cna obs\u0142u\u017cy\u0107 jedynie 50 pojazd\u00f3w dla 1 stanowiska. Pozosta\u0142e pojazdy musz\u0105 korzysta\u0107 z instalacji wolnego \u0142adowania znajduj\u0105cych si\u0119 na miejscach postojowych.<\/p>\n

            Tankowanie autobusu elektrycznego przy pomocy z\u0142\u0105cza plug in ze stacji lub punkt\u00f3w \u0142adowania o du\u017cej mocy odbywa si\u0119 przy zachowaniu szczeg\u00f3\u0142owej procedury. Dost\u0119pne na rynku \u0142adowarki o mocy od 25 do 500 kW przy zasilaniu pr\u0105dem tr\u00f3jfazowym przemiennym (AC) 3x 400 V i cz\u0119stotliwo\u015bci 50 Hz. Stacjonarne stacje \u0142adowania lub punkty \u0142adowania wyposa\u017cone s\u0105 w standaryzowan\u0105 wtyczk\u0119 CCS Combo 2.<\/p>\n

            \"\"<\/p>\n

            PE \u2013 przew\u00f3d ochronny<\/p>\n

            CP \u2013 przew\u00f3d wymiany informacji o \u0142adowaniu<\/p>\n

            PP \u2013 przew\u00f3d potwierdzaj\u0105cy po\u0142\u0105czenie<\/p>\n

            L1, L2, L3 \u2013 przewody fazowe<\/p>\n

            N \u2013 przew\u00f3d powrotny<\/p>\n

            W du\u017cym skr\u00f3cie \u0142adowarka po podpi\u0119ciu do pojazdu musi skomunikowa\u0107 si\u0119 z pojazdem weryfikuj\u0105c spe\u0142nienie zapisanych kryteri\u00f3w jak np: post\u00f3j pojazdu, aktywowany hamulec postojowy.<\/p>\n\n\t\t